Οι φίλοι του μπλοκ

Παρασκευή, 29 Ιουνίου 2007

Οι φωτιές του 'Αη Γιαννιού

φωτογραφίες Γιάννης Δεσποτίδης
Έγινε και φέτος στην Χώρα το παλιό έθιμο με τις φωτιές του Άη Γιαννιού, με πρωτοβουλία του πολιτιστικού συλλόγου "Σιμωνίδης". Η φωτιά άναψε στην Λόζα. Μικροί και μεγάλοι επιδόθηκαν στα άλματα πάνω από την φωτιά, όπως επιτάσσει η παράδοση. Ακολούθησαν χοροί και τραγούδια μέχρι αργά τη νύχτα.
Η φωτιά έχει φουντώσει στο κέντρο της Λόζας
Όλοι περιμένουν να κατακάτσουν οι φλόγες για να αρχίσουν τα άλματα
Πηδήματα πάνω από την φωτιά, όπως θέλει το έθιμο


Μάρκος Γαβράς (βιολί), Βαγγέλης Δεσποτίδης (τραγούδι) και Γιώργος Βλαβιανός έπαιξαν στην γιορτή.


Ο χορός αρχίζει από μικρούς και μεγάλους

Η νέα γενιά της Χώρας συνοδεύει με βιολί και λαούτο το τραγούδι του Βαγγέλη

Πέμπτη, 28 Ιουνίου 2007

Αμοργός, με το βλέμα σταθερά στην θάλασσα


Η λήψη της φωτογραφίας στην κορυφή, με τον ήλιο να βασιλεύει πίσω από την Κέρο, έχει γίνει από τον «Φάρο» των Καταπόλων. Όλος ο ορίζοντας είναι γεμάτος από ένα πλήθος νησιών, από την Ίο μέχρι την Δονούσα.

Όχι μόνο από τον «Φάρο» και το επίπεδο της θάλασσας, αλλά από κάθε οικισμό του νησιού μας και ψηλά από τις κορφές, το βλέμμα της Αμοργού είναι σταθερά προσανατολισμένο προς την θάλασσα. Και ακριβέστερα προς την εσωτερική μας θάλασσα και τα αμοργιανά νησιά Κέρο Κουφονήσια, Σχινούσα, Ηρακλειά και Δονούσα. Ανάλογα την θέα, το βλέμμα μπορεί να απλωθεί ακόμη προς την Ίο, την Πάρο, την Νάξο, την Ικαρία.

Η θέα της Αστυπάλαιας από την Χώρα

Την πιο προνομιακή θέση κατέχει η Χώρα, από την οποία το βλέμμα απλώνεται πανοραμικά προς όλα τα σημεία του ορίζοντα και σε δύο θάλασσες. Στον νοτιά φαίνονται η Αστυπάλαια, η Ανάφη και η Σαντορίνη. Βόρεια και ανατολικά τα νησιά που ήδη αναφέραμε.

Στις Κυκλάδες ο προσανατολισμός των οικισμών είναι σταθερά προσανατολισμένος προς την θάλασσα από την προϊστορική εποχή. Αυτό αποδεικνύεται από την θέση των πρωτοκυκλαδικών οικισμών, όπως στην Μαρκιανή της Αμοργού ή την Φυλακωπή της Μήλου. Και συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Αυτός ο προσανατολισμός έχει την εξήγησή του. Οι Κυκλαδίτες έπρεπε να ελέγχουν την θάλασσα για λόγους επιβίωσης. Είτε για να αμυνθούν σε περίπτωση επίθεσης, είτε για να επιτεθούν σε καράβια όταν οι συνθήκες ανάγκαζαν του νησιώτες να μετατρέπονται σε θαλασσινούς ληστές.

Η άποψη ότι οι σημερινοί οικισμοί στις Κυκλάδες χτίστηκαν ψηλά στα βουνά και είναι αθέατοι από την θάλασσα από τον φόβο των πειρατών δεν είναι σε έναν μεγάλο βαθμό σωστή. Αντίθετα με ότι πιστευόταν μέχρι πρόσφατα, τώρα γίνεται κατανοητό ότι οι περισσότεροι κυκλαδίτικοι οικισμοί έχουν στραμμένο το βλέμμα σταθερά προς την θάλασσα για να ελέγχουν όλο τον ορίζοντα, τα γειτονικά νησιά και τα θαλασσινά περάσματα.

Σχετικά στοιχεία έχει αναπτύξει ο καθηγητής του ΕΜΠ, αρχιτέκτονας, Νίκος Μπελαβίλιας στην μελέτη του «Λιμάνια και Οικισμοί στο Αρχιπέλαγος της Πειρατείας, 15ος-19ος αι.» (εκδ. Οδυσσέας, Αθήνα 1997). Επισημαίνει μάλιστα ότι ορισμένοι σημαντικοί οικισμοί των Κυκλάδων, όπως η Χώρα της Νάξου και η Χώρα της Μυκόνου, όχι μόνο δεν κρύβονται αλλά είναι παραθαλάσσιες.

Ένα καλό παράδειγμα για την χωροταξική κατανομή των οικισμών στις Κυκλάδες μας δίνει η Αμοργός, με επίκεντρο την Χώρα.

Η Χώρα είναι ένας καλοδιατηρημένος βυζαντινός οικισμός. Αντικατέστησε γύρω στο 700-800 την κλασική και ελληνιστική Μινώα, που ήταν χτισμένη στον λόφο Μουντουλιά, πάνω από τα Κατάπολα. Και η Μινώα ήταν προσανατολισμένη προς την θάλασσα κι έλεγχε όλα τα περάσματα, μεταξύ Ίου και Δονούσας. Η θέα που είχε είναι αυτή που φαίνεται και στην μεγάλη φωτογραφία από τον σημερινό Φάρο.

Η θέση της Χώρας όμως είναι ασύγκριτα καλύτερη από την Μινώα. Η θέα και ο έλεγχος της θάλασσας καλύπτει σχεδόν 360 μοίρες, με εξαίρεση το τμήμα που κρύβει ο Κρίκελος. Στα ανατολικά και νότια φαίνονται η μύτη της Αμοργού, το Λιάδι, η Αστυπάλαια, η Ανάφη, η Άνυδρος (Αμοργοπούλα) και η Σαντορίνη. Στα δυτικά και βόρεια διακρίνονται στη σειρά η Ίος, η Ηρακλειά, η Σχινούσα, η Πάρος (στο βάθος), τα Κουφονήσια, η Κέρος, η Νάξος, η Δονούσα και η Ικαρία.

Αυτή η θέση, με την πανοραμική θέα, συμπληρώνεται με την ύπαρξη του φυσικού βράχου με το κάστρο, γύρω από τον οποίο έχει χτιστεί ο οικισμός και που οι εξωτερικοί τοίχοι των σπιτιών σχηματίζουν ένα ισχυρό τείχος. Σε άμεση σχέση με την Χώρα έχουν επιλεγεί όλες οι θέσεις των οικισμών και των αγροτικών συγκροτημάτων στο δυτικό τμήμα του νησιού.

Το Βρούτση έχει άμεση οπτική επαφή με την Χώρα και, ταυτόχρονα, βλέπει και ελέγχει την θάλασσα από την πλευρά που κάλυπτε η αρχαία Αρκεσίνη. Τα ίδια χαρακτηριστικά, δηλαδή επαφή με την Χώρα και θέα στην θάλασσα, έχουν και τα συγκροτήματα αγροτοκατοικιών στις Λεύκες. Ακόμη και με τα Κατάπολα, που βρίσκονται στο επίπεδο της θάλασσας, υπάρχει επαφή με την Χώρα από το κοντινό της ύψωμα «Ψαλμουδιά» και από πάμπολλες άλλες θέσεις με αγροτικές καλλιέργειες.

Με αυτή την διάταξη και την άμεση οπτική επαφή, ήταν πολύ εύκολα να ειδοποιηθεί (και να ειδοποιήσει) η Χώρα με σήματα φωτιάς και καπνού από το Βρούτση και την Ηρακλειά, μέχρι την Γιάλη και την Δονούσα. Παρότι η Χώρα δεν έχει άμεση επαφή με τους οικισμούς της Γιάλης, μπορούσε να έχει άμεση ειδοποίηση από το Βρούτση που βλέπει τη Νικουριά.

Αυτό το σύστημα επαφής των οικισμών της Αμοργού είχε ενισχυθεί στην αρχαιότητα με ένα σύστημα πύργων, η βασική χρησιμότητα των οποίων, εκτός από την άμυνα, ήταν η ειδοποίηση των κατοίκων με σήματα φωτιάς. Κατά την αρχαιότητα σ’ αυτό το αμυντικό και πληροφοριακό σύστημα ήταν ενταγμένη και η Κάτω Μεριά, με κέντρο τον «Πύργο της Αγίας Τριάδας». Στην βυζαντινή και μεσαιωνική περίοδο οι κάτοικοι της αρχαίας Μινώας και Αρκεσίνης συγκεντρώθηκαν στο Κάστρο (Χώρα). Στην Κάτω Μεριά υπήρχαν αγροτοκατοικίες για να καλύπτουν τις ανάγκες των καλλιεργειών. Μετά την δημιουργία του ελληνικού κράτους, συγκροτήθηκαν οι σημερινοί οικισμοί της Κάτω Μεριάς στην Αρκεσίνη, την Ραχούλα, την Κολοφάνα, την Καλοταρίτισσα, που έχουν χαλαρή δομή σε αντίθεση με τα σφιχτοδεμένα σύνολα των παλιών οικισμών μας.

Διαφορετική περίπτωση, και μάλιστα αξιοπρόσεκτη για το σύνολο των Κυκλάδων, αποτελεί η Αιγιάλη που καλύπτει το ανατολικό μέρος του νησιού μας. Και είναι αξιοπρόσεκτη διότι η Αιγιάλη διατηρεί πολλά αρχαία χαρακτηριστικά. Με πρώτο το όνομα της, που είναι το ίδιο το αρχαίο «Αιγιάλη» και ταυτόσημο με το «Αιγαίο».

Τα Θολάρια κατέχουν και σήμερα την θέση του βασικού οικισμού της αρχαίας Αιγιάλης. Η Λαγκάδα αποτελεί έναν βυζαντινό οικισμό, εφάμιλλο της Χώρας, και πιθανότατα είναι κτισμένη στην θέση αρχαίου οικισμού. Τα Θολάρια, η Λαγκάδα, ο Στρούμπος, ο Ποταμός και ο Όρμος έχουν άμεση οπτική επαφή μεταξύ τους και φυσικά πλούσια θέα προς την θάλασσα. Όλοι οι οικισμοί βλέπουν την Νικουριά και το Ρίχτι (όπου αρχαίος πύργος), που με την σιειρά τους έχουν επαφή με την Χώρα. Έτσι και οι οικισμοί της Γιάλης είχαν ταχύτατη επικοινωνία με την Χώρα, από την Νικουριά, το Ρίχτι και το Βρούτση.

Τελικά, μ’ αυτή την διάταξη η Αμοργός έχει άμεσο έλεγχο της θάλασσας σε ακτίνα 360 μοιρών και στα περάσματα από την Κρήτη προς Κυκλάδες, Δωδεκάνησα και Μικρά Ασία. Η άμεση επαφή των οικισμών και των νησιών της Αμοργού εξασφαλίζει την ταχύτατη επικοινωνία και συνεννόηση μεταξύ τους, με συστήματα φωτιάς και καπνού που στο Αιγαίο είναι σε χρήση τουλάχιστον από την ομηρική εποχή.

Η χωροταξική κατανομή, η οχυρή θέση των οικισμών και η επικοινωνία με τα αμοργιανά νησιά των Μικρών Κυκλάδων είχε πολλαπλή χρησιμότητα.

  • Αμυντική, για την αντιμετώπιση επιδρομέων, πειρατών και κουρσάρων.
  • Επιθετική, για την λεηλασία πλοίων σε περιόδους που υπήρχε διάχυση εξουσίας και αναστάτωση στο Αιγαίο.
  • Πληροφοριακή, όπως σε περιπτώσεις έκτακτων εσωτερικών γεγονότων ή εισόδου μεγάλων κοπαδιών αφρόψαρων στα νερά μας, οπότε έπρεπε να βγουν ταχύτατα οι τράτες για μεγάλες ψαριές.
Γνωρίζουμε από την ιστορία περιπτώσεις που ειδοποιήθηκε η Αμοργός για πειρατές και άλλα έκτακτα γεγονότα από βοσκούς ή ψαράδες που έπαιζαν και ρόλο βιγλάτορα στη Νικουριά ή το Κουφονήσι, κλπ. Σε μια περίπτωση πάντως το σύστημα πληροφόρησης δεν λειτούργησε (για σκοτεινούς λόγους) αμυντικά και την πατήσαμε στην Αμοργό από Μανιάτες πειρατές το 1897. Οι άντρες είχαν βγει για τράτα στην Γραμβούσα, οι Μανιάτες έμαθαν ότι δεν υπήρχε άμυνα κι έτσι επιτέθηκαν και λεηλάτησαν κυρίως την Χώρα.

Σε άλλες περιπτώσεις, που έχουν σχέση με δικές μας πειρατικές ή λαθρεμπορικές επιχειρήσεις, γνωρίζουμε από την προφορική παράδοση ότι το σύστημα επικοινωνίας αποδείχτηκε ιδιαίτερα αποτελεσματικό, κυρίως στα περάσματα προς Δονούσα και Δωδεκάνησα.

Οι θέσεις των οικισμών της Αμοργού έχουν επιλεγεί με πολλά διαφορετικά κριτήρια (και οικολογικά) και όχι μόνο τον κίνδυνο των πειρατών. Άλλωστε, στην Αιγιάλη οι θέσεις των οικισμών παραμένουν οι ίδιες από την αρχαιότητα, κι αυτό αποτελεί μια ακόμη απόδειξη.

Σήμερα, οι συνθήκες είναι πολύ διαφορετικές σε σχέση με την εποχή που δημιουργήθηκαν οι οικισμοί του νησιού μας. Και οι ανάγκες άλλαξαν. Οι Αμοργιανοί έχουν να λύσουν πολλά, σημαντικά και σύνθετα προβλήματα, όπως είναι:


  • Η επέκταση των παλαιών και διατηρητέων οικισμών. Η δημιουργία ενδεχομένως νέων οικισμών. Η ανέγερση θερινών κατοικιών, ξενοδοχείων και ενοικιαζόμενων δωματίων. Η κατασκευή δικτύων κοινής ωφελείας, εξωραϊστικών έργων και δρόμων.
Για όλα αυτά πρέπει να βρεθούν λύσεις που:

  • Δεν θα καταστρέφουν την ιστορική και αρχιτεκτονική κληρονομιά της Αμοργού.
  • Δεν θα έρχονται σε σύγκρουση με το μοναδικό φυσικό περιβάλλον του νησιού.
  • Δεν θα καταστρέφουν το ανθρωπογενές περιβάλλον, όπως είναι τα μονοπάτια και τα αγροτοκτηνοτροφικά συγκροτήματα (μινόρια).
  • Θα βοηθήσουν στην προκοπή όλων των κατοίκων και όχι μεμονωμένων ατόμων.
  • Θα βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των μόνιμων κατοίκων της Αμοργού.
Η θέα της Χώρας προς Κέρο, Σχινούσα, Ηρακλειά, Ίο, Πάρο και Νάξο

Τρίτη, 26 Ιουνίου 2007

Καστρί- αρχαία Αρκεσίνη, η ακρόπολη της Αμοργού






Από τα πρώτα σπίτια του Βρουτσιού η θέα είναι πανοραμική. Στο βάθος του ορίζοντα η ματιά αγκαλιάζει ένα πλήθος νησιών, από την Ικαριά και την Δονούσα μέχρι την Νάξο, την Ηρακλειά και την Ίο. Δύο είναι όμως οι παρουσίες που ξεχωρίζουν με φόντο την θάλασσα: η εκκλησία του Άη Γιάννη και η ακρόπολη της αρχαίας Αρκεσίνης. Παντού από τα βορεινά του Βρουτσιού, από τα σπίτια μέχρι τον παλιό μύλο, η ματιά αιχμαλωτίζεται από αυτά τα δύο σημεία. Την παλιά εκκλησία πάνω σε μια κορυφή της βουνοπλαγιάς και την αρχαία ακρόπολη δίπλα στην θάλασσα.


Αμέσως έξω από το Βρούτση αρχίζει ένα φαρδύ καλοφτιαγμένο καλντερίμι που κατεβαίνει προς την θάλασσα. Μετά την παράκαμψη προς τον Άη Γιάννη το μονοπάτι γίνεται χωμάτινο και ακολουθώντας τα νερά του βουνού καταλήγει στην βάση της αρχαίας ακρόπολης, την πιο εντυπωσιακή τοποθεσία ίσως ολόκληρης της Αμοργού.


Το όνομα της Αρκεσίνης σημαίνει ό,τι δείχνει και σήμερα: αμυντική τοποθεσία, οχυρό, φρούριο, κάστρο. Με το ίδιο όνομα, «Καστρί» δηλαδή, την ονόμασαν και στην βυζαντινή και νεότερη εποχή οι Αμοργιανοί. Πάνω στην ακρόπολη, όπου συνυπάρχουν στενόχωρα η Παναγιά η Καστριανή και δυο τρία κτίσματα, η εντύπωση των αμυντικών δυνατοτήτων μετατρέπεται σε απόλυτη βεβαιότητα.
Η θέα από το Καστρί δείχνει και την σοφία με την οποία επέλεξαν οι αρχαίοι να χτίσουν την ακρόπολη της Αρκεσίνης. Σχεδόν όλη η βόρεια πλευρά του νησιού είναι ορατή και ιδιαίτερα τα Θολάρια (αρχαία Αιγιάλη), ο κόλπος των Καταπόλων (αρχαία Μινώα) και η Χώρα.

Περιοχή με μεγάλη αξία

Όλη η περιοχή του σημερινού Βρουτσιού φαίνεται να έχει ιδιαίτερη αρχαιολογική σημασία. Εκτός από την αρχαία Αρκεσίνη, εδώ, σ’ αυτή την περιοχή βρίσκονται δύο εξαιρετικής αρχαιολογικής σημασίας πρωτοκυκλαδικές θέσεις, τα Δωκαθίσματα και ο τειχισμένος οικισμός της Μαρκιανής.
Αρχαίες πηγές αναφέρουν ότι η Αρκεσίνη ήταν ιωνική αποικία, υπό την ηγεσία Ναξίων. Γενικά όλες οι Κυκλάδες ήταν ιωνικές, με εξαίρεση την Θήρα που ήταν δωρική. Οι ακριβείς συνθήκες της μετακίνησης πληθυσμών από την ηπειρωτική Ελλάδα προς τα νησιά (κι από εκεί προς την Μικρά Ασία) μετά την κατάρρευση (11ος αιώνα π.Χ.) του Μυκηναϊκού Πολιτισμού παραμένουν ασαφείς και ομιχλώδεις. Περίπου από εκείνη την ταραχώδη περίοδο έχουμε δύο μνημεία (λαξευτούς τάφους) στο Ξυλοκερατίδι, δηλαδή στην περιφέρεια της Μινώας. Από την Αιγιάλη και την Αρκεσίνη δεν διαθέτουμε τεκμήρια, επειδή δεν έχουν γίνει συστηματικές ανασκαφές.


Ανασκαφή το 1888

Μετά τον εντοπισμό των τριών αρχαίων πόλεων της Αμοργού από τον Λουδοβίκο Ρος το 1837, η μόνη ανασκαφική έρευνα στην Αρκεσίνη έγινε το 1888 από τον Γκαστόν Ντεσάν της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής. Η έρευνα αυτή είχε κατά βάση θησαυροθηρικό χαρακτήρα (ο Ντεσάν έψαχνε να βρει αγάλματα) και τα όσα βρέθηκαν φυλάσσονται σήμερα στο μουσείο της Σύρου.

Στην διάρκεια των γαλλικών ανασκαφών στην αρχαία Αρκεσίνη βρέθηκε και ο λεγόμενος «θησαυρός της Αρκεσίνης» με βυζαντινά νομίσματα, κάτι που δείχνει ότι η ακρόπολη συνέχιζε να παίζει τον αμυντικό της ρόλο μέχρι το μέσο Βυζάντιο.

Ο οικισμός των πρώιμων ιστορικών χρόνων της Αρκεσίνης έχει αναγνωριστεί από την καθηγήτρια Λίλα Μαραγκού στις ανατολικές υπώρειες της ακρόπολης (Καστρί).

Από την αρχαϊκή εποχή (7ος-6ος π.Χ. αιώνας) λίγες είναι οι γνωστές μαρτυρίες (επιγραφές και επιφανειακά ευρήματα), ελλείψει ανασκαφικής έρευνας. Η Λίλα Μαραγκού επισημαίνει ότι για την περίοδο αυτή παραμένει προβληματικός ο χρονικός συσχετισμός των υλικών μαρτυριών με τις πληροφορίες που σώζουν μεταγενέστερες επιγραφές για τον αποικισμό της Αρκεσίνης από Ναξίους.

Από την κλασική και κυρίως από την ελληνιστική εποχή τα τεκμήρια από την Αρκεσίνη είναι αρκετά. Χάλκινα νομίσματα του 3ου και 2ου π.Χ. αιώνα, επιγραφές, τμήματα αγαλμάτων και άλλα κινητά ευρήματα. Σημαντικά είναι και τα κτιριακά κατάλοιπα, όπως το τείχος με τους προμαχώνες και την διπλή πύλη. Άγνωστη παραμένει η θέση των δημοσίων κτιρίων, όπως των ιερών, της αγοράς και του θεάτρου, που μαρτυρούνται στις επιγραφές.

Ιδιαίτερα σημαντική πρέπει να θεωρούμε την ίδια την ακρόπολη, γιατί μοιάζει πολύ με την Ακρόπολη των Αθηνών. Η μορφή που έχει η ακρόπολη της Αρκεσίνης και που διατηρείται έως σήμερα, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην λάξευση του φυσικού βράχου που έκαναν οι αρχαίοι, ώστε να δημιουργηθεί μία σχεδόν απόρθητη οχυρή θέση.



Το Καστρί το 1885

Μία περιγραφή της αρχαίας Αρκεσίνης, πριν τις ανασκαφές του Ντεσάν, μας δίνει ο Άγγλος περιηγητής και αρχαιολόγος Τζέημς Μπεντ. Γράφει:

«Στην κορυφή της ακρόπολης υπάρχουν ακόμη μεσαιωνικά κατάλοιπα και πολλά πέτρινα σπιτάκια, στα οποία, όπως μας πληροφόρησε ο παπά Δημήτρης, συνήθιζαν να κοιμούνται οι προσκυνητές από την Χώρα, όταν έρχονταν για το πανηγύρι της Παναγίας της Καστριανής. Τα τελευταία όμως χρόνια το πανηγύρι εγκαταλείφθηκε, αν και ο ναός της Καστριανής διατηρείται πολύ καλά.Οι τοίχοι είναι γεμάτοι επιγραφές. Τριγύρω υπάρχουν τα θεμέλια αρχαίων κτιρίων και κομμάτια από καλά αγάλματα, τα περισσότερα από τα οποία φαίνεται ότι ο γέροντας τα είχε μαζέψει παλιότερα σε μια καλύβα. Διάλεξα ένα - δύο που μου άρεσαν.
Το απόγευμα αποχαιρετήσαμε τον γέροντα και ανεβήκαμε στο χωριό Βρούτση, όπου θα διανυκτερεύαμε. Το Βρούτση αποτελείται από καμιά δεκαπενταριά σπίτια, χτισμένα πάνω σ' ένα βράχο. Στο μέσο του οικισμού διακρίναμε μερικές από εκείνες τις σημειολογικές γραφές σε μισοφοινικικά – μισοελληνικά γράμματα. Παρόμοιες επιγραφές είχαμε δει επιστρέφοντας από την Αιγιάλη. Αυτές οι αρχαΐζουσες γραφές είναι σπάνιες στα νησιά.»

Αυτές οι επιγραφές είχαν γραφτεί με τις πρώτες μορφές του αρχαϊκού ιωνικού αλφαβήτου και αποτελούν από τα πιο σημαντικά αρχαιολογικά τεκμήρια της Αμοργού.

Από τον 7ο αιώνα και μετά οι αρχαίες θέσεις της Αμοργού εγκαταλείφθηκαν σταδιακά. Στην Αιγιάλη δημιουργήθηκε η Λαγκάδα, αν και φαίνεται ότι τα Θολάρια (κοντά στην αρχαία ακρόπολη) δεν εγκαταλείφθηκαν πλήρως. Στο υπόλοιπο νησί οι κάτοικοι συγκεντρώθηκαν στο Κάστρο, που με την δημιουργία του ελληνικού κράτους μετονομάστηκε σε Χώρα.

Έξω από το Κάστρο υπήρχαν διάσπαρτα αγροτικά συγκροτήματα, μερικά από τα οποία εξελίχτηκαν αργότερα σε οικισμούς, όπως το Βρούτση και το Χωριό.


Από Χωριό σε Αρκεσίνη
Στην δεκαετία του 1910-20 η κοινότητα Κάτω Μεριάς, που περιελάμβανε το Χωριό, την Κολοφάνα και άλλους μικρότερους οικισμούς υπέβαλε αίτηση προς την Νομαρχία Κυκλάδων για να μετονομαστεί σε Αρκεσίνη. Το αίτημα διαβιβάστηκε από την νομαρχία (υπ. αρ. 7942 αναφορά) στο υπουργείο Εσωτερικών προκειμένου να γνωμοδοτήσει σχετικά.

Ο μεγάλος φιλόλογος και λαογράφος Ν. Γ. Πολίτης, πρόεδρος της «επιτροπείας γνωμοδοτήσεων», γράφει σχετικά με το αίτημα των κατοίκων της κοινότητας Κάτω Μεριάς Αμοργού:

«Αρ. 165 (30 Ιουλίου 1915).– Επί του υπ. αρ. 32254 εγγράφου του υπουργείου της 15 Ιουλίου.– Επιστρέφεται η υπ. αρ. 7942 αναφορά της νομαρχίας Κυκλάδων και το συνημμένον αυτή αντίγραφον της κοινότητος.
Κάτω Μεριάν καλούσι περιληπτικώς οι Αμοργίνοι όλο, το δυτικόν τμήμα της νήσου, εν ώ ευρίσκονται και τα ερείπια της Αρκεσίνης, μιας των τριών αρχαίων πόλεων της Αμοργού. Όθεν εύλογος είναι η απόφασις του κοινοτικού συμβουλίου Κάτω Μεριάς να ονομασθή η κοινότης Αρκεσίνης, αλλά περιττόν κρίνομεν να προστεθή εις το όνομα τούτο ο προσδιορισμός Αμοργού, αφού άλλη Αρκεσίνη δεν υπάρχει (ο εικαζόμενος έτερος τύπος Αρκεσίνη της πόλεως Αρκασείας της Καρπάθου είναι αμφίβολος)».

Το γεγονός πάντως είναι ένα. Η ακρόπολη της αρχαίας Αρκεσίνης, είναι μία από τις σημαντικότερες τοποθεσίες όχι μόνο της Αμοργού αλλά όλων των Κυκλάδων. Το αποδεικνύει άλλωστε και η μοναδικότητα της ονομασίας της:

Αρκεσίνη…

------------------------
Πηγές

* Λίλας Μαραγκού «ΑΜΟΡΓΟΣ Ι — Η ΜΙΝΩΑ», εκδ. Αρχαιολογική Εταιρεία, Αθήναι 2002.
* Τζέημς Μπεντ «Η Αμοργός το 1885», Αμοργός 2005
* Ν. Γ. Πολίτου «Γνωμοδοτήσεις περί μετονομασίας συνοικισμών και κοινοτήτων», Αθήναι 1920

Κυριακή, 24 Ιουνίου 2007

Γιαλίτικη μαντινάδα

To 1965 ο «Σύλλογος προς Διάδοσιν της Εθνικής Μουσικής» του μεγάλου δασκάλου της βυζαντινής και παραδοσιακής μας μουσικής Σίμωνος Καρρά πραγματοποίησε επιτόπιες ηχογραφήσεις στην Αιγιάλη. Έπαιξαν και τραγούδησαν αυτοδίδακτοι μουσικοί και τραγουδιστές και «όμιλος Αιγιαλιτών». Μερικές από τις μουσικές και τα τραγούδια των ηχογραφήσεων του 1965 συμπεριλήφθηκαν στον δίσκο "Τραγούδια Αμοργού, Σίφνου και Κύθνου" που κυκλοφόρησε το 1969-70. Από αυτόν τον ιστορικό δίσκο μπορείτε να ακούσετε την "Γιαλίτικη μαντινάδα" στον παρακάτω σύνδεσμο:


με οπτικό υλικό παλιές φωτογραφίες της Αμοργού.

Η Γιαλίτικη μαντινάδα πρέπει γράφτηκε γύρω στις αρχές του 20ού αιώνα, όπως συνάγεται από ορισμένους στίχους της. Περιλαμβάνει όμως και στίχους από πολύ παλαιότερες μαντινάδες, που επαναλαμβάνονται και σε άλλα τραγούδια της Αμοργού σε διάφορες παραλλαγές, όπως το «αμοργιανό μου πέραμα / έχε καλό ξημέρωμα».


Ο Όρμος Αιγιάλης και ο Ποταμός σε φωτογραφία της δεκαετία 1940

Παρασκευή, 22 Ιουνίου 2007

Ενδιαφέρον εύρημα στο Καστρί από Γάλλο φίλο της Αμοργού

Το Καστρί, δηλαδή η ακρόπολη της αρχαίας Αρκεσίνης, είναι ίσως το πιο μαγικό, το πιο μυστηριακό μέρος της Αμοργού. Από το Βρούτση που αρχίζει το μονοπάτι, μέχρι το Καστρί που ολοκληρώνεται η διαδρομή η θέα είναι καταπληκτική προς τις Μικρές Κυκλάδες και το Ικάριο. Πάνω στο Καστρί έχει την αίσθηση ότι πετάς πάνω από την θάλασσα.


Ένας τακτικός φίλος της Αμοργού από την Γαλλία, που του αρέσει να περπατά στα μονοπάτια του νησιού και ο οποίος ξέρει καλά το Καστρί, μας έστειλε δύο φωτογραφίες και τις παρατηρήσεις του από ένα ενδιαφέρον του εύρημά του. Στην βόρεια πλαγιά του Καστριού, εκεί που τελειώνει ο κάθετος βράχος της ακρόπολης, βρήκε τα λείψανα από ανθρώπινο σκελετό.


Στην πρώτη φωτογραφία του ο Γάλλος φίλος μας σημειώνει με το βέλος την ακριβή θέση του ευρήματός του. Στην δεύτερη φωτογραφία φαίνονται δύο ανθρώπινα μηριαία οστά. Ο Pierre, που είναι γιατρός, έχει μελετήσει την ιστορία της Αμοργού και την τοπογραφία του Καστριού και πιθανολογεί ότι τα οστά μπορεί να ανήκουν σε κάποιο νεότερο νεκροταφείο που σημειώνεται στην περιοχή, αν δεν είναι αρχαία.


Αν και δεν έχει γίνει συστηματική ανασκαφή, από το Καστρί έχουμε σπουδαία ευρήματα, όπως αγάλματα, αγγεία, επιγραφές και νομίσματα. Σπουδαία ανακάλυψη αποτελεί και ο λεγόμενος «θησαυρός της Αρκεσίνης» με νομίσματα της μεσοβυζαντινής εποχής, που σήμερα βρίσκονται στο Εθνικό Νομισματικό Μουσείο.


Το Καστρί και τα περισσότερα χωράφια γύρω του ανήκαν στην οικογένεια του περίφημου παπά Δημητράκη Πράσινου, που υπήρξε και συνεργάτης της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής. Είναι πιθανό, λοιπόν, τα οστά να ανήκουν σε τάφους της οικογένειας Πράσινου. Είναι όμως εξίσου πιθανό να ανήκουν σε κάποιον αρχαίο τάφο. Το θέμα θα διευκρινιστεί μόνον αν κάνει επιτόπια έρευνα η Αρχαιολογική Υπηρεσία, που όμως αυτή την εποχή δεν διαθέτει (συμβασιούχο, βεβαίως) αρχαιολόγο στην Αμοργό. Επίσης το ζήτημα δεν μπορεί παρά να ενδιαφέρει και τον δήμο Αμοργού. Και οπωσδήποτε ενδιαφέρει και την αστυνομία, γιατί ανθρώπινα κόκκαλα δεν βρίσκονται παντού και μάλιστα με άγνωστη αιτιολογία.


Ο Γάλλος γιατρός έκανε το καθήκον του. Ας το κάνουν και οι ελληνικές αρχές και οι εκπρόσωποί τους πάνω στο νησί...

Πέμπτη, 21 Ιουνίου 2007

Ο Αστερίξ και η Αμοργός συνεχίζουν να αντιστέκονται


Στην Μασσαλία, αρχαία ελληνική αποικία, το δημοφιλέστερο παιχνίδι είναι το «πετάνκ» (petanque). Στην σειρά κόμιξ του Αστερίξ «Ο γύρος της Γαλατίας» κάτοικοι της Μασσαλίας εμποδίζουν, παίζοντας πετάνκ, τους Ρωμαίους να συλλάβουν τον Αστερίξ και τον Οβελίξ που αντιστέκονται ακόμη. Εννοείται ακόμα και σήμερα…
Το παιχνίδι αυτό είναι αρχαίο. Δύο ομάδες προσπαθούν να ρίξουν τις μπάλες τους όσο πιο κοντά μπορούν σε μια άλλη μικρότερη μπάλα που αποτελεί το σημείο αναφοράς. Στην Γαλλία ονομάζεται πετάνκ, στην Ιταλία «μπότσε» (bocce), στον αγλλοσαξωνικό κόσμο «μπάλες» (bowls) και στην Λαγκάδα της Αμοργού «μπάλες». Γιατί η Λαγκάδα στην Αιγιάλη είναι το μόνο μέρος στην Ελλάδα που παίζεται αυτό το παιχνίδι.
Τώρα το καλοκαίρι αρχίζει στην Λαγκάδα και η αγωνιστική περίοδος για τις «μπάλες». Δεν ξέρουμε από πότε παίζεται αυτό το αρχαίο παιχνίδι στην Αιγιάλη. Πιθανώς πιο παλιά από την εποχή που εισήχθη στην Γαλατία και στο χωριό του Αστερίξ που αντιστέκεται ακόμη στους Ρωμαίους. Στην Αμοργό, πάντως, οι «μπάλες» που παίζονται από τους Λαγκαδιανούς, γέρους και νέους, είναι σήμερα μια πράξη αντίστασης στην ισοπεδωτική τάση του καταναλωτισμού και του «λάϊφ στάϊλ» που μας επιβάλουν οι σαχλαμάρες των διαφημιστών και της τηλεοπτικής αποχαύνωσης.
Η Λαγκάδα αντιστέκεται ακόμη..! Κι αυτό δεν είναι κόμιξ. Είναι η πραγματικότητα.
Όπως και στην δεκαετία του 1970 (αριστερά) έτσι και σήμερα (δεξιά) οι μπάλες παίζονται στο ίδιο σημείο της Λαγκάδας, μπροστά στην ταβέρνα του Νίκου Βασσάλου που φρόντισε να διατηρήσει τον χώρο.













Δευτέρα, 18 Ιουνίου 2007

Νύχτες μαγικές ονειρεμένες στην Αμοργό

Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Το κάστρο της Αμοργού» (τεύχος 8, Αύγουστος 2004) στην στήλη «Περισκόπιο»
Ο ήλιος στέλνει τα τελευταία του χαμόγελα στον κόλπο της Αιγιάλης. Οι ταβέρνες και τα μπαράκια αρχίζουν ν’ ανάβουν τα φώτα τους στον Όρμο, την Λαγκάδα, τα Θολάρια. Οι λαουτιέρηδες και οι βιολιτζήδες βγάζουν τα όργανα από τα θηκάρια τους. Σε λίγο μία ακόμα αξέχαστη καλοκαιρινή νύχτα θ’ αρχίσει στην Αιγιάλη...

Στην Χώρα οι πλαστικοί όγκοι του βυζαντινού οικισμού τυλίγονται στα κυανίζοντα χρώματα του σούρουπου. Στο κάστρο, τα παράθυρα των σπιτιών και τους δρόμους τα ηλεκτρικά φώτα αρχίζουν την μάχη με τη νύχτα. Και πίσω από τους τρούλους της μητρόπολης, στην Λόζα, ετοιμάζεται ν΄ αρχίσει το πανηγύρι...
Το τελευταίο το φως της δύσης έσβησε... Οι δρόμοι στην Χώρα ερήμωσαν... Το πανηγύρι έχει αρχίσει.
Στα Κατάπολα η θάλασσα αστραποβολά από τα φώτα των κέντρων και των σπιτιών. Από τις καφετέριες της πλατείας οι φωνές απλώνονται στις βάρκες και τα καίκια. Από μια ταβέρνα το μουρμουρητό ενός νησιώτικου βιολιού κι από ένα μπαράκι ο ηλεκτρικός ήχος του μπλουζ ετοιμάζονται να υποδεχτούν την πανσέληνο…

Στην Χώρα η πανσέληνος έχει αρχίσει να ξεπροβάλει πίσω από τους μύλους. Ένα ασημένιο ποτάμι φωτός διασχίζει την θάλασσα, περνάει από το Βιόκαστρο, ανεβαίνει το βουνό και ξεχύνεται μέσα στην Χώρα της Αμοργού.
Στα Κατάπολα η νύχτα ξεκινάει με μια συναυλία τζαζ δίπλα στην θάλασσα. Μαζί με τους ήχους του σαξόφωνου και του μπάσου, περίεργος πρωταγωνιστής αναδεικνύεται ο σιγανός ήχος του κύματος. Λίγο πιο κάτω οι παρέες γεύονται παγωτό «Δωδώνη» και συζητάνε τα σχέδια για τη νύχτα που έχει αρχίσει. Το σαξόφωνο κάνει μια παύση κι ακούγεται το γέλιο ενός κοριτσιού...

Στην Λόζα το πανηγύρι έχει ανάψει. Κοινή τράπεζα και δωρεάν φαγητό από τον πολιτιστικό σύλλογο «Σημωνίδης». Ψηλά από το πλατύσκαλο του δημαρχείου οι νησιώτικοι σκοποί οιστρηλατούν τα βήματα του συρτού και του μπάλου. Είμαστε στην καρδιά του καλοκαιριού, πολλοί ξενιτεμένοι έχουν επιστρέψει, η Χώρα χαίρεται. Τα μεσάνυχτα πέρασαν εδώ και ώρα. Το γλέντι συνεχίζεται...

Στην Αιγιάλη ξημερώνει. Το δοξάρι επιμένει να γλυκοτραγουδάει. Επιμένει να παραμένει και ο αποκαμωμένος γλεντοκόπος. Ένας φλας ανάβει και ο Ιταλός φωτογράφος αποτυπώνει μια στιγμή που της έχει δώσει τον τίτλο «πρωίνό μετά το γλέντι στη Λαγκάδα». Ξημερώνει...
Την ίδια ώρα ένα ιστιοπλοϊκό σκάφος καβατζάρει την Αμοργό στη ρότα για Δωδεκάνησα. Ο τιμονιέρης σηκώνει το χέρι κι αιχμαλωτίζει στο φιλμ το πρώτο φως του ήλιου που πέφτει πάνω στον αγέρωχο Κρίκελο. Ξημέρωσε...

Σάββατο, 16 Ιουνίου 2007

Μιχαήλ Κ. Νομικός (1840-1900), ο ευεργέτης του Η' Γυμνασίου-Λυκείου Αθηνών από την Αμοργό

του Μαρκή Δ. Συνοδινού
από την Λαγκάδα της Αιγιάλης




Φίλος δικός μου διαμένει στα Πατήσια σιμά στην πλατεία Κολιάτσου. Έτσι βρέθηκα πάνω από την Αχαρνών στην οδό Τύχης η οποία σε κάποιο σημείο διακόπτεται για να συνεχίσει ένας όμορφος πεζόδρομος η οδός του Μιχάλη Νομικού. Κατ’ αρχήν έχει κανείς την αντίληψη ότι πρόκειται για κάποιον εφοπλιστή από την εφοπλιστική Εταιρία των Νομικών της Σαντορίνης. Πίσω από τον δρόμο αυτό είναι η αυλή του Η’ γυμνασίου- Λυκείου που παίζουν τα παιδιά. Θέλοντας να διαπιστώσω από περιέργεια το θέμα, γύρισα το τετράγωνο γύρω, γύρω μέχρι που έφτασα εμπρός στην θύρα του σχολικού συγκροτήματος και πάνω στην προμετωπίδα της κεντρικής εισόδου διάβασα «ΔΙΔΑΚΤΗΡΙΑ Ο ΝΟΜΙΚΟΣ». προχώρησα δειλά. μπήκα στην αυλή.


Από την είσοδο των διδακτηρίων ένας ευγενής άνδρας με ρώτησε «θέλετε κάτι;». «Θα ήθελα», του απαντώ, «να μάθω, να ερωτήσω σχετικά με αυτόν τον Μιχάλη Νομικό». «Απέναντι», μου λέει «είναι η προτομή του, άλλα δεν έχουμε εδώ».


Πλησίασα την προτομή με σεβασμό γι' αυτόν τον ευεργέτη και διάβασα: «ΤΩ ΜΙΧΑΗΛ ΝΟΜΙΚΩ ΔΩΡΗΤΗ ΤΟΥ ΔΙΔΑΚΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥΤΟΥ. ΕΥΓΝΩΜΟΝΟΥΝΤΕΣ.» Πήγα στο πλάι της προτομής και διάβασα: «ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΚΗΔΕΜΟΝΩΝ ΤΟΥ Η’ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΡΡΕΝΩΝ ΑΘΗΝΩΝ, ΕΠΙ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ ΜΗΝΑ ΛΑΜΠΡΙΝΙΔΗ ΚΑΙ ΜΕΛΩΝ» (ακολουθούν επτά ονόματα) και κλέινει η επιγραφή με το: «ΕΣΤΗΣΕΝ ΕΝ ΕΤΕΙ 1968, ΕΠΙ ΓΥΜΝΑΣΙΑΡΧΟΥ Γ. ΔΙΑΚΟΣΑΒΒΑ».


Ξαναγύρισα στον υπάλληλο και τον ρώτησα αν γνωρίζει τον τόπο καταγωγής του. «Μα από την Λαγκάδα της Αμοργού», έτσι λένε. Με αυτό το όνομα στην μικρή μνήμη μου για τα των Αμοργιανών, λόγω ότι έφυγα σε μικρή ηλικία, μόνο τον Μιχάλη Νομικό τον «Αεροπόρο» από την Λαγκάδα γνωρίζω, και σ’ εκείνον πήγα για τον επιφανή Αμοργιανό ευεργέτη. Ευγενής καλοπροαίρετος και πρόσχαρος εκείνος , μου άνοιξε τον δρόμο. «Θείος μου ήτανε», μου αποκρίθηκε και συνέχισε:


«Ζούσε στην Αλεξάνδρεια χωρίς οικογένεια και είχε πολλά χρήματα. Πήγε στην Λαγκάδα να διεκδικήσει την θέση του δημοτικού άρχοντα και τον αποδοκίμασαν. Τότε έφυγε , ήρθε στην Αθήνα και λίγο πριν πεθάνει έδωσε δωρεά στον δήμο Αθηναίων την περιουσία του με όρους να αναγερθεί ένα διδακτήριο. Ο δήμος Αθηναίων του ονόμασε και την οδό Μιχάλη Νομικού πίσω από το σχολείο.»


Με παρέπεμψε στον ανιψιό του, της αδελφής του Ουρανίας. το γιο Άρη Αβούρη, αδελφό του Δρ. ΦΑΙΔΩΝΑ ΑΒΟΥΡΗ του κορυφαίου επιστήμονα στον χώρο της Νανοτεχνολογίας. Ο Άρης με κάλεσε στον σύλλογο Ογδοητών (εκείνων που απεφοίτησαν από το όγδοο Γυμνάσιο) στην Πατησίων 228, δηλαδή στον σύλλογο που δημιούργησαν οι αποφοιτήσαντες από το H’ γυμνάσιο. Εκεί γνώρισα τον ευγενή πρόεδρο του συλλόγου Γεώργιο Βερνάρδο, την εκλεκτή κυρία Έφη Αρβανίτου, την εκλεκτή επίσης κυρία Μάια Ρούτσου και την εκλεκτή καθηγήτρια Νάντια Παναγουλέα, η οποία και μου εξήγησε τα βασικά σημεία γύρω από αυτόν τον μεγάλο Αμοργιανό ευεργέτη, και παράλληλα μου προσφέρανε ένα πανέμορφο τόμο με τίτλο:


Η’ ΓΥΜΝΑΣΙΟ- ΛΥΚΕΙΟ
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Μ. ΝΟΜΙΚΟΣ.
1911-2000. ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ.
έκδοση: Αθήνα 2003. Χορηγοί του τόμου αυτού είναι η ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΑΣΠΙΣ BANK, ΓΙΩΤΗΣ, Η ΓΕΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ, Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ. Επιμέλεια. ΈΦΗ ΑΡΒΑΝΙΤΟΥ- ΝΑΝΤΙΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΕΑ- ΜΑΪΑ ΡΟΥΤΣΟΥ, οι οποίες είναι και απόφοιτες παλαιές Ογδοήτισσες του περίφημου αυτού διδακτηρίου.


Πρόκειται για έργο ακρότατης λεπτομέρειας, πρόβλεψης και ακριβείας, πόνημα εργώδες και τέλειο. Πολυτελέστατος τόμος (ακριβή έκδοση), διαστάσεων 30 Χ 22 εκατοστά και 512 σελίδων, επιμέλεια των εκλεκτών κυριών που προαναφέρονται, με αφιέρωση «ΣΤΗΝ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΕΥΕΡΓΕΤΗ ΜΙΧΑΛΗ ΝΟΜΙΚΟΥ». Αρχίζει ο τόμος με μια πανοραματική εικόνα του όλου συγκροτήματος των διδακτηρίων. Στην σελίδα 15 διαβάζουμε το απόφθεγμα του Κωστή Παλαμά. «Λιτά χτίστε τα απλόχωρα, μεγάλα, γερά θεμελιωμένααπό της χώρας ακάθαρτης, πολύβουης αρρωστιάρας μακριάμακριά τα’ ανήλια σοκάκια τα σχολεία χτίστε.»


Και το βιβλίο συνεχίζει με το βιογραφικό του Μ. Κ. Νομικού και μετά αναφέρει τα δρώμενα του σχολείου μα και πολλά από τα εθνικά γεγονότα των περιόδων από το 1916-1920 έως και το 2000, τα βιογραφικά και τις απόψεις των Ογδοητών με τις φωτογραφίες τους, αυτής της μακράς περιόδου. Το έργο αυτό είναι τόσο χρήσιμο, τόσο προσεκτικά επιμελημένο, ως ιστορική πραγματικότητα, ως λογοτεχνική πραγματεία και ακόμα και ως πηγή εθνικών και διεθνών γεγονότων σχετιζομένων με την Ελλάδα. Συγχαρητήρια στον φιλότιμο Σύλλογο και ιδιαίτερα στις εκλεκτές κυρίες που αφιέρωσαν τόσον χρόνο με τόση αγάπη για να τιμήσουν τον αγνό ευεργέτη. Γνήσιες Ελληνίδες.


Ο Μιχάλης Κ. Νομικός γεννήθηκε στην Αμοργό. Από τα στοιχεία που αναφέρει ο κύριος Καλλιφρονάς που ήταν φοιτητής σ’ αυτό το Λύκειο, πρέπει να γεννήθηκε στην δεκαετία του 1840 στην Λαγκάδα. Εκεί έμαθε τα πρώτα γράμματα. Η πετρώδης φύση του εδάφους του νησιού έκανε από τα αρχαία χρόνια ένα μεγάλο μέρος των κατοίκων να ξενιτεύονται. Και πώς να μην είναι πετρώδες έδαφος αφού είναι οι κορυφές των βουνών της Αιγηίδος;


Ο Μιχάλης Κ. Νομικός τελείωσε το ελληνικό σχολείο στην Αμοργό «το πρώτο που ιδρύθηκε μετά την απελευθέρωση του Ελληνικού έθνους από τον οθωμανικού ζυγό» και συνέχισε στην Αθήνα ή σε άλλη πόλη τις σπουδές του. Υπάρχει πληροφορία ότι «εφοίτησε στο πανεπιστήμιο όταν αυτό στεγαζότανε στην οικία Κλεάνθους στην Πλάκα». Το 1870, ο Μ. Κ. Νομικός φέρεται εγκατεστημένος στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, που τότε το ελληνικό στοιχείο έφτανε τους 25000 ανθρώπους. Η πρώτη εργασία του ήταν τυπογράφος. Και κατά το βιβλίο «Επιφανείς Αμοργίνοι ( σελίδα 269) εργάσθηκε αρχικά σε εβραϊκό τυπογραφείο, που τότε τα τυπογραφεία ήταν ελάχιστα.


Το 1870 ο ίδιος και ο αδελφός του Κοσμάς Κ. Νομικός δημιούργησαν ο καθένας το δικό του τυπογραφείο. Τύπωσαν πολλά βιβλία και μετέφρασε ο ίδιος διάφορα άλλα. Το 1873 τα δύο αδέλφια αποφάσισαν επεκτείνοντας τις επιχειρήσεις τους να εκδώσουν την εφημερίδα «ο Φάρος της Αλεξάνδρειας», την επόμενη όμως χρονιά η εφημερίδα άλλαξε τίτλο, πήρε γαλλικό όνομα «Le phare d’ Alexantrie» και άλλαξε και ιδιοκτήτη.


Μετά ο Μ. Κ. Νομικός εγκαταστάθηκε στο Κάιρο οπότε εξέδωσε την ελληνική εφημερίδα «ΚΑΪΡΟΝ». Στο πρώτο άρθρο της εφημερίδας, ο Μ. Κ. Νομικός δημοσιεύει:
«Αποφασίσαντες την έκδοσιν της μικράς ταύτης εφημερίδος …. δεν αποβλέπομεν τόσον. …. εις το υλικό συμφέρον, όσον εις την ανάγκην του να υπάρχει Ελληνική Εφημερίς μεταξύ της μεγάλης Ελληνικής αποικίας Καΐρου και των άλλων της Αιγύπτου μερών ένθα υπάρχουσιν Έλληνες...». Από αυτή την δήλωση του δείχνει το μεγαλείο της αρετής του και συνεχίζει: «Η εφημερίς αυτή υπ’ όψιν έχουσα πάντοτε του Έλληνα…. Θέλει φέρει εις τας στήλας της παν ότι συντελεί εις την ηθικήν νοητικήν και υλικήν αυτού πρόοδον… Θέλει κρίνει μετ’ αμεροληψίας τα εν Ελλάδι πράγματα, δια τα οποία άπαντες, οι εντός και εκτός Ελλάδος ενδιαφερόμεθα, καθ ο τέκνα της κοινής ημών μητρός....». Έτσι συλλογιζόταν ο μεγάλος αυτός ευεργέτης, ο τόσο ενάρετος Έλληνας.


Η εφημερίδα του Μιχάλη Νομικού περιελάμβανε άρθρα και ειδήσεις από Αίγυπτο και διατριβές, μεταφράσεις ξένων έργων, διαφημίσεις και άλλα. Έτσι μετά την εξορία και το θάνατο του βασιλιά Όθωνα, εκφράζει η εφημερίδα του Μ. Κ. Νομικού την πικρίαν της επειδή «η αγνώμων πόλις των Αθηνών την οποία εκείνος έκτισε και εκαλλώπισε , ουδ’ εζήτησε καν να μεταφέρει εις τους κόλπους της τα οστά του». Η προσοχή του όμως επικεντρώνεται και στην ιδιαιτέρα του πατρίδα την Αμοργό , όπου παρακολουθεί με αρκετή ανησυχία την αγορά των λατομείων της από Γερμανούς ενώ ήταν περιζήτητες οι μαύρες πλάκες που εξορύσσονταν εκεί. Η εφημερίδα του κάλυπτε όλα τα θέματα γύρω από τις πολιτικές ειδήσεις στην Ελλάδα και μετά τις βουλευτικές εκλογές του 1875 δημοσίευσε όλα τα ονόματα των βουλευτών της Αττικής καθώς και των άλλων 28 ελληνικών νομών.


Ανάμεσα στους βουλευτές της Αττικής είναι και το όνομα του Δ. Καλλιφρονά, του μεγαλοκτηματία από τα Πατήσια, που θα χρηματίσει και δήμαρχος Αθηναίων, ( εφημερίς «ΚΑΪΡΟΝ» 2/14 Αυγούστου 1875). Ο δε εγγονός του Δημήτρης Καλλιφρονάς απόφοιτος του Η' Γυμνασίου 1935, θα είναι ο πρώτος Ογδόητης, ( έτσι ονομάζονται οι αποφοιτήσαντες από αυτό το Όγδοο Γυμνάσιο ) που θα προσπαθήσει να βρει πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του Μιχάλη Νομικού. Αυτός δεν ήτανε ούτε συγγενής του, ούτε πατριώτης του, αλλά ένας από τους πολλούς εκλεκτούς Έλληνες που απεφοίτησαν από το γυμνάσιο του Αμοργιανού ευεργέτη.


Ο Μιχάλης Κ. Νομικός συνεχίζοντας το εκδοτικό του έργο, κι έχοντας βαθιά στην ψυχή του το ελληνικό μεγαλείο, παρακολουθώντας τις εξελίξεις στην Ελλάδα, ανέφερε στην εφημερίδα του «ΚΑΪΡΟΝ» τον Νοέμβριο του 1881 την είδηση: «Κατάληψις Θεσσαλίας. Διακανονισμός συνόρων», ενώ το 1885, μετά από επεισόδια στα Θεσσαλοτουρκικά σύνορα, το «ΚΑΪΡΟΝ» θα εκδίδεται καθημερινώς καθώς οι ειδήσεις θα φθάνουν στην εφημερίδα τηλεγραφικώς, χωρίς να υπολογίζονται τα έξοδα. Έτσι είναι οι ευεργέτες. Δεν μετρούνε με χρήματα την αξιολόγηση της αρετής τους. Και θα πληροφορούνται οι Έλληνες της Αιγύπτου για όσα συμβαίνουν στην κοινή μητέρα την Ελλάδα. Ποια σύγκριση του τότε και του τώρα μεταξύ των Ελλήνων. Αλλά βέβαια οι Έλληνες της διασποράς όλοι σχεδόν στρέφουν τους λογισμούς σ' αυτή την βραχώδη γη και πατρίδα, την Ελλάδα.


Δεν αρκείται μόνο στην έκδοση της εφημερίδας ο αγαθός αυτός άνθρωπος. Εργάζεται συνεχώς τυπώνοντας διάφορα βιβλία. Τα διάφορα βιβλία που εκτυπώθηκαν από το 1877 έως το 1896 αναφέρονται εις θρησκευτικά και πατριωτικά θέματα, όπως: «Χριστιανική Ηθική» (1877) του Αρχιμανδρίτου Γρηγορίου Γώγου. «Νεώτατη Ελληνο- Αραβική μέθοδος» Γ. Παπανικολάου 1880, «Μητροφάνης Κριτόπουλος, πατριάρχης Αλεξάνδρειας» Γερασίμου Μαζαράκη 1884. « Δύο λόγοι εκκλησιαστικοί» Νεκταρίου Κεφάλα το 1887. «Ο Διάβολος εν τη κολάσει» ανώνυμου το 1887 . «Λόγος πανηγυρικός» εκφωνηθείς εν τω Ελληνικώ Κέντρω Καΐρου τη 25η Μαρτίου 1894, υπό Σ. Π. Ιατρού.


Η έκδοση της εφημερίδας «ΚΑΪΡΟΝ» σταμάτησε μόνο για διάστημα τεσσάρων μηνών, από τις 29 Μαΐου μέχρι 24 Σεπτεμβρίου 1882, όταν ξέσπασαν μεγάλες ταραχές στην Αίγυπτο με αφορμή το κίνημα του Αραμπή. Το κίνημα αυτό άρχισε το 1881 μετά από την απαίτηση παραχώρησης Συντάγματος, και ατέληξε σε απηνή καταδίωξη και δολοφονίες των χριστιανών ( γκιαούρ) που είχαν καταφύγει στην Αλεξάνδρεια, ως ασφαλέστερη πόλη. Πολλές συνοικίες παραδόθηκαν στις φλόγες . Τέλος με την επέμβαση του Αγγλικού στόλου το κίνημα έληξε το Σεπτέμβριο του 1882.


Από αυτά τα ακραία γεγονότα ως φαίνεται αποφάσισε ο Μιχάλης Κ. Νομικός να επιστρέψει στην Ελλάδα. Χρήματα είχε αποκτήσει αρκετά ώστε κατά τον Ογδόητη Δημήτρη Καλλιφρονά τον αποκαλούσαν στην Αμοργό με το παρατσούκλι «ο Μιχάλης Νομικός ο λιράς». Το πότε έφυγε από την Αίγυπτο δεν είναι γνωστό, πάντως 30 Οκτωβρίου Σάββατο βρίσκεται στην Αθήνα και συνάπτει δύο συμβόλαια υπ’ αριθμόν 14351 και 14355 με αγορές στο κέντρο της Αθήνας. Πρόκειται για το ακίνητο της οδού Μενάνδρου και Βηλαρά, το οποίον σήμερα με τα εισοδήματα του των οκτώ διαμερισμάτων και δύο καταστημάτων, καλύπτει πολλές από τις δαπάνες συντήρησης των «εκπαιδευτήριων Μ. Κ. Νομικός».


Ακόμα λέγεται ότι όταν επανήλθε από την Αίγυπτο ζήτησε να εγκατασταθεί στην Αμοργό και να γίνει δήμαρχος Αιγιάλης. Υποσχέθηκε μάλιστα ότι θα κατασκευάσει και τον δρόμο από Λαγκάδα μέχρι τον Άγιο Νικόλαο Όρμου , ξοδεύοντας από τα χρήματα του το ποσόν των 20 000 δραχμών, πολύ μεγάλο ποσό για εκείνη την εποχή. Έχασε όμως την εκλογή για λίγους ψήφους, γεγονός που τον στεναχώρησε πολύ. Εδώ ταιριάζει το ρητό «εν αμίλλαις πονηραίς αθλιότερος ο νικήσας».


Στις 31 Μαΐου 1883 θα πεθάνει στην Αμοργό και ο Κωνσταντίνος Νομικός ο πατέρας του Μιχάλη Νομικού και λίγο αργότερα στην εφημερίδα « ΚΑΪΡΟΝ», θα δημοσιευτεί ότι «ανεπαύθη επ’ ελπίδι ζωής αιωνίου εν Κυρίω, πλήρης ημερών των 31 Μαΐου εν Αμοργώ, ο αξιοσέβαστος πατήρ του εκδότου της εφημερίδος ταύτης Κωνσταντίνος Νομικός. Η πάνδημος κηδεία αυτού απέδειξεν πόσον αξετιμώντο υπό των συμπολιτών αυτού αι κοσμήσασαι αυτόν οικογενειακαί και αστικαί αρεταί».


Έχοντας χάσει και τον πατέρα του ο Μ. Κ. Νομικός επιστρέφει στην Αθήνα και επιλέγει σαν τόπο διαμονής του την περιοχή των Πατησίων. Από εκεί σαν αυτόπτης μάρτυρας θα στείλει στην εφημερίδα του και την είδηση των πλημμυρών που έγινε στην Αθήνα το 1883. «Η οδός Πατησίων από της οποίας το καθ’ ημάς, εβλέπαμεν το θέαμα της βροχής , είχε μεταβληθεί εις αληθή ποταμόν».


Η περιοχή των Πατησίων ωραία τότε, προσελκύει και το αγοραστικό ενδιαφέρον του Μιχαήλ Νομικού ο οποίος ένα χρόνο μετά «θα αγοράσει έναν κήπο από τον Παύλο Βερσή και Δημήτρη Βούκρα, μετ’ απάντων των εν αυτώ εμπεριεχομένων δένδρων, οπωροφόρων και μη και μετ’ απασών των εν αυτώ οικοδομών και του ιδιοκτήτου ύδατος, πέντε ωρών καθ΄ εβδομάδα ανά πάσα τετάρτην το εσπέρας, λαμβανομένου εκ του πέρσου ποταμού του παλαιοτριβείου, ήτοι 2 κατά δεκαπενθήμερο». Σ’ αυτό το μεγάλο ακίνητο θα προστεθεί κι ένας άλλος περιβολότοπος κείμενος στην θέση Πατησίων, και συνορεύων δυτικώς με τον κήπο του Μιχάλη Νομικού. Έτσι θα συμπληρωθεί η τεράστια έκσταση των 7.000 τ.μ. δηλαδή επτά στρέμματα η οποία αργότερα θα αποτελέσει τον χώρο που θα κτισθεί το κτήριο των εκπαιδευτηρίων Μ. Κ. Νομικού.


Στα συμβόλαια αυτά ο Μ. Κ. Νομικός άλλοτε φέρεται ως τυπογράφος που διαμένει στο Κάιρο και άλλοτε ως κτηματίας και κάτοικος Καΐρου διαμένων εις Αθήνας. Οι Ηπειρώτες συνηθίζουν να λένε ότι οι εξ’ Ηπείρου ευεργέτες είχαν «γλώσσα, γράμματα και γρόσα». Ο Μιχάλης Κ. Νομικός συνδυάζει και τα τρία αυτά στοιχεία ενός μεγάλου ευεργέτη όπως τους χαρακτήριζαν οι Ηπειρώτες. Άνθρωπος με γνώση, φίλεργος και με αρετές, δοσμένος με σοβαρότητα στην πορεία του κατέληξε να μεγαλουργήσει χωρίς να κατηγορηθεί ότι «αδίκως ταχέως επλούτισεν», όπως συνηθίζει να λέγεται και στην εποχή μας που οι απαξίες γίνανε αξίες και το να βαδίζει κάποιος με αρετές, θεωρείται καθυστερημένος, αιθεροβάμων μα όμως δακτυλοδεικτούμενος μέσα στον μπακιρένιο πολιτισμό μας και την δια νόμου επιβληθείσα σ’ εμάς ανάπηρη Ελληνική γλώσσα… Ο Μ. Κ. Νομικός είναι παράδειγμα προς μίμηση γιατί αυτό που έπραξε δείχνει αξιοσέβαστο άνθρωπο με χωρίς κανένα ψεγάδι…


Στην δεκαετία που ακολουθεί 1884 – 1893 , ο Μ. Κ. Νομικός προσαρμόζεται στην ζωή του κτηματία , ενώ στο τυπογραφείο στην Αίγυπτο θα εξακολουθήσει να εκδίδεται η εφημερίδα μέχρι το 1895 τον Ιανουάριο που ο Μ.Κ Νομικός αποφάσισε να εκχωρήσει το τυπογραφείο και την εφημερίδα ΚΑΪΡΟΝ στους Γ. Μαυράκη και Μ. Ι. Νομικό με ένα είδος συμβολαίου που είχε θέση ενοικιαστηρίου και πωλητηρίου . Έτσι συνεχίσθηκε η έκδοση της εφημερίδας μέχρι το 1895 και τους δύο ενοικιαστές – αγοραστές, διαδέχθηκαν κατά σειρά ο Ι. Ξενουδάκης, οι Πιζάνης, Τσάμης, Βάιλας και ο Α. Βαμβακούλας. Η γραμμή όμως που είχε χαράξει ο Μ. Νομικός παρέμεινε αναλλοίωτη σε όλη την πορεία της και η Εφημερίδα ΚΑΪΡΟΝ, δεν εξυπηρετούσε μόνο τα συμφέροντα της Ελληνικής παροικίας αλλά τολμούσε να διακηρύσσει και τα δικαιώματα της Αιγύπτου, τής χώρας που την φιλοξενούσε , επειδή εκείνη την εποχή ήταν έντονος ο Γαλλοαγγλικός ανταγωνισμός για την κυριαρχία της.


Ο Μ. Κ. Νομικός ως κτηματίας πλέον θα τα περάσει στην Αθήνα τα τελευταία του χρόνια. Σύμφωνα μάλιστα με μια πληροφορία της εφημερίδας «Αμοργός» θα εκλεγεί Δημοτικός σύμβουλος στο δήμο της Αθήνας κι έπειτα πρόεδρος του δημοτικού Συμβουλίου, γεγονός που του έδωσε ξεχωριστή ικανοποίηση. Την άνοιξη του 1900 , Ο Μ. Κ . Νομικός αρρώστησε σοβαρά και έχοντας υπ’ όψιν του «τον ενδεχόμενον εκ της ασθενείας του κίνδυνον» κάλεσε στο σπίτι του τον συμβολαιογράφο Ηλία Τσόκα τον οποίον παρακάλεσε να συντάξει την διαθήκην του. Ο συμβολαιογράφος κάλεσε τους τρεις μάρτυρες για να βεβαιώσουν ότι «ο κλινήρης Μ. Κ. Νομικός έχει σώας τας φρένας» και κατέγραψε τις τελευταίες του θελήσεις για την διάθεση της σημαντικής περιουσίας του.


Στις 18 Μαΐου 1900 ο Μ. Κ. Νομικός πέθανε και την επόμενη ημέρα η εφημερίδα Εστία έγραψε:


«Κληροδότημα εις τον δήμον Αθηναίων. Απεβίωσεν χθές ο Μιχαήλ Κ. Νομικός , πρώην δημοσιογράφος και διευθυντής της εν Καϊρω εκδιδομένης άλλοτε εφημερίδος ΚΑΪΡΟΝ. Άπασαν την περιουσίαν του, συνισταμένην εκ του εν Πατησίοις μεγάλου κτήματος του και της εν Αθήναις οικίας του, κατελείπει εις τον δήμον Αθηναίων. Επίσης κληροδοτεί 3000 δρχ εις τον εν Πατησίοις ναόν του Αγίου Λουκά και ανά 500 δρχ. εις τον ναόν του Αγίου Κωνσταντίνου και το ορφανοτροφείον. Το δημοτικόν Συμβούλιον, συνερχόμενον θα ψηφίσει την δημοτική δαπάνη τέλεσιν της κηδείας του ευεργέτου και την κατάθεσιν στεφάνου. Η κηδεία θα γίνει την 4μ.μ.».


Σημαντικά ποσά θα πάρουν επίσης και οι δύο αδελφές του Μ. Κ. Νομικού, η Σοφία Γαβαλά και η Καλλιόπη Κανάκη, καθώς και ο γιος του αποβιώσαντος αδελφού του, ακόμα και οι άλλοι συγγενείς και φίλοι, υπό τον όρον, να μην προσβάλουν οι ανωτέρω κληροδόχοι την διαθήκην του. Σημαντικά ποσά άφηνε επίσης στον Άγιο Λουκά Πατησίων «ένθα εκκλησιάζετο», τον Άγιο Κωνσταντίνο αλλά και την εκκλησία Αγία Σοφία στην Λαγκάδα Αμοργού όπου μάλιστα κληροδοτεί και «το ελαιόφυτον κτήμα του». Επίσης σημαντικό ποσό άφησε στο ορφανοτροφείο Χατζηκώστα. Τα ποσά αυτά θα δοθούν από την εκποίηση των τριάκοντα λαχειοφόρων ομολογιών της Εθνικής Τραπέζης Ελλάδος κατατεθειμένων, ήδη εις την εν Καϊρω τράπεζαν (Credit Lyonnais).


Δεν είναι δυνατόν σε λίγες γραμμές να δοθεί η πορεία και το έργο ενός τόσο μεγάλου, αγαθού και άριστου ανθρώπου. Στις λίγες αυτές γραμμές, παρμένες από τον τόμο «Η’ Γυμνάσιο – Λύκειο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΡΙΑ Μ. Κ. ΝΟΜΙΚΟΣ 1911-2000. Ιστορικό οδοιπορικό», προσπάθησα να διατηρήσω την γλώσσα και την θυμοσοφία της εποχής που έζησε ο ευεργέτης Μ. Κ. Νομικός, άγνωστος στους πολλούς μάλλον συμπατριώτες του, που του αρνήθηκαν την προσφορά του στην Αιγιάλη και αυτή ήταν πολύ μεγάλη, τόσο στην πρόοδο και την ανάπτυξη του τόπου, όσο και στην οικονομική συνεισφορά του για οτιδήποτε έργο, αφού ο αγαθός αυτός άνθρωπος δεν είχε δημιουργήσει δική του οικογένεια και ήθελε την περιουσία του να την διαθέσει για την ιδιαιτέρα του πατρίδα.


Το «σχολικό συγκρότημα Νομικός» άρχισε να κτίζεται το 1928 και αποπερατώθηκε το 1931. Κόστισε 13.333.000 δραχμές και έχει όγκο 27.522 κυβικά μέτρα, το μεγαλύτερο συγκρότημα της πρωτεύουσας. Το έργο του Μ. Κ. Νομικού παραμένει αθάνατη προσφορά στην αρετή και στην αγνή φιλοπατρία κάτι που σπανίζει στις ημέρες μας. Είναι κατάθεση αρετής και σοφίας που μόνο εμπρός σ’ αυτό που αναφέρει ο Αριστοτέλης ως το «αεί ζητούμενον και το αεί απορούμενον» δηλαδή το Θεό, αναγνωρίζεται πάντα, μα και από τους αγαθούς ανθρώπους.


Όλοι που απεφοίτησαν από αυτό το σχολείο λένε με ευγνωμοσύνη, αγάπη και σεβασμό το όνομα του Μ. Κ. Νομικού και από την Λαγκάδα είναι τα παιδιά της αείμνηστης Ουρανίας Ν. Νομικού μετέπειτα «Αβούρη» από την Ζάκυνθο. Βέβαια είναι τ’ αδέλφια του ΔΡ. Φαίδωνα Αβούρη που μεγαλουργεί στις Η. Π. της Αμερικής. Μεγάλες προσωπικότητες απεφοίτησαν από το Η’ γυμνάσιο-- Λύκειο του Αμοργιανού ευεργέτη , όπως ο Διευθυντής Εθνικού Θεάτρου Δημήτρης Ροντήρης, Παναγιώτης Ζερβός Ακαδημαϊκός , Ανδρέας Εμπειρικός ποιητής, Νίκος Ρούτσος Δημοσιογράφος–Συγγραφέας, Άγγελος Τερζάκης Λογοτέχνης-Ακαδημαϊκός, Φιλοποίμην Φίνος Σκηνοθέτης – παραγωγός, Κωνσταντίνος Καραμανλής Πρωθυπουργός–Πρόεδρος Δημοκρατίας, Κων. Δ. Γαρδίκας καθηγητής Ιατρικής Συγγραφέας, Τάσος Αθανασιάδης Συγγραφέας–Ακαδημαϊκός, Αλέκος Σακελάριος Συγγραφέας–Σκηνοθέτης–Στιχουργός, Σπύρος Αποστ. Δοξιάδης καθηγητής παιδιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών–Υπουργός-βουλευτής Επικρατείας. Δημήτρης Καλλιφρονάς δικηγόρος, Ιωάννης Χαραλαμπόπουλος αξιωματικός–βουλευτής- Αντιπρόεδρος κυβερνήσεως. Μηνάς Λαμπρινίδης δημοσιογράφος–συγγραφέας (είναι εκείνος που έκανε την πρόταση για την προτομή του Μιχάλη Νομικού). 'Αγγελος Καλλιφρονάς τραπεζικός. Ευστάθιος Λαγάκος, Πρέσβης ΕΤ. Άρης Αβούρης αντιπρόεδρος εμπορικού Συλλόγου Αθηνών- εξαγωγέας. Αχιλλέας Καραμανλής δικηγόρος – τ. νουλευτής. Γεώργιος Βερνάρδος εργοστασιάρχης,πρόεδρος Συλλόγου Αποφοίτων Ή Γυμνασίου. Δημήτρης (Μίμης) Παναγουλέας πολιτικός μηχανικός–μεταλλειολόγος μηχανικός. Κώστας Ε. Σέκερης καθηγητής Ιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών. Νίκος Αβούρης έμπορος. Λεωδίνας Μαμάης, αρχιμηχανικός Εμπορικού Ναυτικού. Τάκης Μηλιάδης ηθοποιός. Φαίδων Αβούρης χημικός, υπεύθυνος του Εργαστηρίου Νανοτεχνολογιών της Ι.Β.Μ. Δημήτρης Μητροπάνος ερμηνευτής λαϊκών τραγουδιών. Θάνος Μικρούτσικος μουσικοσυνθέτης-τ. υπουργός. Αντώνης Καφετζόπουλος ηθοποιός. Χρήστος Παπουτσής βουλευτής-τ. υπουργός. Κώστας Καρράς ηθοποιός-βουλευτής. Κική Μορφονιού μεσόφωνος, καθηγήτρια Ωδείου Αθηνών. Ελένη Δουβάρα – Καψάσκη ηθοποιός. Μαρικαίτη Καμβασινού δημοσιογράφος, συγγραφέας. Μαρία Φαραντούρη τραγουδίστρια-βουλευτής. Καλλιόπη Βερνάρδου δικηγόρος-συγγραφέας. Νίκος Ευαγγελάτος δημοσιογράφος. Και πολλοί άλλοι.


Του Μ . Κ. Νομικού η οδός ένας όμορφος πεζόδρομος είναι η συνέχεια της οδού Τύχης και αυτό μοιάζει σαν να δένει την αρμονικότητα όλου αυτού του αγαθού έργου. Σαν να συνέπεσε η καλή τύχη ή τύχη η αγαθή όπως λέμε να βγαίνει στον δρόμο του Αμοργιανού ευεργέτη. Προσπάθησα με όσο το δυνατόν απλά λόγια να αναφερθώ σ΄ αυτόν τον αγαθό άνθρωπο σαν τιμώντας την μνήμη του, της ζωής του την πορεία την τόσο αρετή γεμάτη, για να τον παρουσιάσω στους συμπατριώτες. Τα διάφορα αναφερόμενα στοιχεία ονόματα ημερομηνίες κ.τ.λ. τα βρήκα στο έργο που γράψανε τιμώντας τον χορηγό για την δημιουργία αυτού του πελώριου συγκροτήματος οι μαθητές – τώρα μεγάλοι άνθρωποι που σκύψανε πάνω στην πορεία του με σεβασμό ιχνηλατώντας βήμα προς βήμα το κάθε χρονικό διάστημα στης ζωής του το πέρασμα.


Ο τόπος που είναι τα ΔΙΔΑΚΤΗΡΙΑ «Μ. Κ. ΝΟΜΙΚΟΣ» μοιάζει σαν ιερός τόπος προσκυνήματος και ο καθένας που θα επισκεφτεί αυτά τα σχολεία θα αισθανθεί ότι πλησίασε σ’ ένα ιερό χώρο που πρέπει να σταθεί με σεβασμό αφού η αρετή πλανάται γύρω του. Γιατί στον χώρο αυτό περάσανε μαθητές ένα σωρό να ζωντανεύουν την Ελλάδα, την χαλεπαίνουσαν Πατρίδα πάντα μπερδεμένη στους διχασμούς. Νιώθει κανείς ότι εκεί βρίσκεται σ’ ένα Ιερό χώρο ή σε ένα χώρο ποτισμένο με σεβασμό και με αγάπη φροντισμένο αφού είναι η τελευταία απόφαση της ζωής ενός ανθρώπου που ήθελε να ευεργετήσει στην ιδιαιτέρα του πατρίδα και εκεί δυστυχώς άλλη μια φορά δεν υπήρξε η αποδοχή για μια θέση δημάρχου στην Αιγιάλη που και σιγά την μεγάλη τιμή που ζήτησε.


Αυτά τα λάθη δυστυχώς επαναλαμβάνονται και τώρα. Για αυτό τον άνθρωπο πρέπει η δημοτική αρχή κάτι να πράξει κάτι να δείχνει την ανάμνηση του δημιουργού ενός τόσο μεγάλου διδακτηρίου στο κέντρο της Αθήνας, που εκεί φοίτησαν από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή τον τελευταίο σχεδόν από τους μεγάλους πολιτικούς κι ένα σωρό άλλοι παιδαγωγοί, Μηχανολόγοι, Συγγραφείς, ποιητές άνθρωποι του θεάτρου τραγουδιστές στρατιωτικοί κ.τ.λ. Για την δωρεά που έκανε στην Αγία Σοφία της Λαγκάδας νομίζω κι εκεί πρέπει να αναφέρεται αυτού του αγαθού ανθρώπου το όνομα. Χρεωστώ να ευχαριστήσω τον καθ’ όλα εκλεκτό συμπατριώτη μας Μιχάλη Νομικό ( αεροπόρο) που με οδήγησε που να απευθυνθώ. Τον Σύλλογο αποφοίτων του Ή Γυμνασίου – Λυκείου Ιδιαιτέρως τις κυρίες Έφη Αρβανίτη, Νάντια Παναγουλέα Μάια Ρούτσου και τον πρόεδρο του συλλόγου κ. Βερνάρδο Γεώργιο για την ευγενή και ζεστή φιλοξενία τους στην λέσχη των Ογδοητών , καθώς και τον κ. Άρη Αβούρη τον εκλεκτό συμπατριώτη μας που μεσολάβησε για όλα αυτά. Προσπάθησα να διατηρήσω τη γλώσσα της εποχής και εν πολλοίς τη γραμμή του βιβλίου ώστε ο αναγνώστης να το εμβαθύνει περισσότερο, γιατί αν τα έφερνα όλα στην καθομιλούμενη και ανάπηρη γλώσσα της εποχής μας, ίσως να στερούσα το βάθος και την ομορφιά που θα βρούνε οι αναγνώστες όσοι βρούνε. Εύκολα έτσι εμβαθύνει οποιοσδήποτε στον τρόπο σκέψεως και στην σεμνοπρέπεια της εποχής του Μ. Κ. Νομικού.


Μαρκής Δ. Συνοδινός

Πέμπτη, 14 Ιουνίου 2007

Ο Θανάσης Βέγγος από την Αμοργό

Ένα από τα πιο αγαπημένα πρόσωπα στην Ελλάδα είναι ο Θανάσης Βέγγος. Με την σεμνότητα και το ήθος του έχει κερδίσει την αγάπη όλων μας. Για να τιμήσει τον Θανάση Βέγγο ο τελευταίος μεγάλος καλλιτέχνης του θεάτρου σκιών, ο Ευγένιος Σπαθάρης, φιλοτέχνησε ειδική φιγούρα του Καραγκιόζη με το πρόσωπό του. Πρόκειται για μια τιμή που ανακαλεί στην μνήμη τους λαϊκούς θρύλους.

Λαϊκός, σεμνός, αεικίνητος ο Θανάσης έχει μπει βαθιά μέσα στην καρδιά του ελληνικού λαού. Και είναι Αμοργιανός. Κατάγεται από τα Θολάρια της Αιγιάλης από την πλευρά της μητέρας του Ευδοκίας, του γένους Ιωάννη Σμυρνή. Η γιαγιά του η Μαρουλιώ ήταν πρακτική μαία στα Θολάρια. Τα στοιχεία προέρχονται από την έκδοση «Επιφανείς Αμοργίνοι» (1983) του Συνδέσμου Αμοργίνων.

Ο Θανάσης γεννήθηκε στο Νέο Φάληρο το 1927. Πρωτοεμφανίστηκε στην ταινία «Μαγική Πόλη» (1955). Και στο θέατρο σημείωσε μεγάλη επιτυχία. Το 1995 εμφανίστηκε στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου για πρώτη φορά, υποδυόμενος τον Τρυγαίο στην «Ειρήνη» του Αριστοφάνη και το κοινό τον αποθέωσε.

Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007

Ένα σημαντικό CD για την μουσική παράδοση της Αμοργού

Ίσως η πιο σημαντική συλλογή των τελευταίων χρόνων, για την μουσική παράδοση της Αμοργού, είναι αυτή που περιέχεται στο CD «Πέρασμα στην Αμοργό» που εκδόθηκε σε συνεργασία του Πολιτιστικού Συλλόγου «Σημωνίδης» της Χώρας Αμοργού και του Νίκου Οικονομίδη. Η επιλογή σκοπών και τραγουδιών είναι πολύ προσεκτική, ενώ η εκτέλεση ακολουθεί το ρωμαλέο αμοργιανό μουσικό ύφος.

Ο Νίκος Οικονομίδης, συμπατριώτης από την Σχινούσα, είναι σήμερα μάλλον ο κορυφαίος παραδοσιακός βιολιστής στο Αιγαίο και έχει την ευθύνη για την παραγωγή του δίσκου. Την έρευνα για τις μουσικές και τα τραγούδια του δίσκου έκαναν ο Νίκος Οικονομίδης και ο Μάρκος Γαβράς.

Μουσικολογικά σχόλια: Λάμπρος Λιάβας.
Σχόλια για τους χορούς: Αντώνης Βλαβιανός.

Τραγουδούν οι Δόμνα Σαμίου, Γιασεμή Σαραγούδα, Πόπη Κωβαίου, Λευτέρης Βαζαίος, Μάρκος Γαβράς, Βούλα Πρωτονοτάριου, Νίκος Οικονομίδης.

Παίζουν οι μουσικοί Νίκος Οικονομίδης (βιολί-λαούτο), Μπάμπης Μαρκουλής (λαούτο-κρουστά).

Από τον δίσκο αυτό μπορείτε να ακούσετε το τραγούδι «Ποταμός» (Αγία μου Παρασκευή), με φωτογραφίες από το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής, σε ένα βιντεοκλιπ που μπορείτε να βρείτε στον παρακάτω σύνδεσμο:


Το τραγούδι αυτό το πρωτόβγαλε σε δίσκο στην Αμερική προπολεμικά ο "πατριάρχης του ρεμπέτικου" Γιώργος Κατσαρός (Θεολογίτης) που ήταν από την Αμοργό.

Δευτέρα, 11 Ιουνίου 2007

Το βιβλίο του π. Θωμά Συνοδινού για τον αγιογράφο Ιάκωβο

Η Αμοργός αποτελεί σημείο αναφοράς για την αρχαιολογία των Κυκλάδων, τόσο για τα καταπληκτικά ευρήματα της Πρωτοκυκλαδικής εποχής όσο και για την ανασκαφή της Μινώας, όπου αποδείχτηκε προβληματική η παλαιότερη άποψη για την «μινωική» διείσδυση στις Κυκλάδες. Ωστόσο, η κύρια συνιστώσα στην ζωή της Αμοργού είναι ο βυζαντινός πολιτισμός, που παραμένει ζωντανός στο νησί μας μέχρι σήμερα σε πλήθος εκδηλώσεων, δοξασιών και συνηθειών της καθημερινής ζωής.


Το βυζαντινό παρελθόν (αλλά και παρόν) της Αμοργού ελάχιστα έχει μελετηθεί, με εξαίρεση ίσως το μοναστήρι της Χοζοβιώτισσας αλλά και γι’ αυτό χρειάζονται πολλά ακόμη να γίνουν. Είναι πολύ ευχάριστο το γεγονός ότι ο Πρωτοσύγκελος της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών Πρωτοπρεσβύτερος Θωμάς Λ. Συνοδινός, γέννημα θρέμμα της Χώρας και της Αμοργού, όχι μόνο έχει αρχίσει την συστηματική έρευνα της βυζαντινής ιστορίας του νησιού αλλά προχωράει και στην δημοσίευση των πορισμάτων του με δημοσιεύματα και εκδόσεις.
Τελευταίος καρπός των ερευνών του είναι το βιβλίο «Ο ζωγράφος Ιάκωβος ιερομόναχος ο Αμόργεος και το έργο του», σε τετράχρωμη πολυτελή έκδοση.
Εικόνες του Ιάκωβου σώζονται σε ναούς της Αμοργού, της Σαντορίνης και σε ιδιωτικές συλλογές στην Αθήνα. Ο π. Θωμάς Συνοδινός επισημαίνει:
«Ο Ιάκωβος ο Αμόργεος είναι ένας από τους σημαντικότερους και πιο χαρισματικούς αγιογράφος της εποχής του. Στις εικόνες του αφομοιώνει διδάγματα των μεγάλων Κρητών δασκάλων του 16ου και 17ου αιώνα, τα οποία προσαρμόζει επιτυχώς και με αυθεντικό τρόπο στο δικό του εικαστικό ιδίωμα».
Ο αγιογράφος Ιάκωβος ήταν μοναχός της Χοζοβιώτισσας και πιθανώς καθηγούμενός της το 1658. Αναφέρεται στο «Βραβείον» ως Εκκλησιάρχης της μονής το 1652 και το 1663 ως Προηγούμενός της.
Με την μελέτη του για τον αγιογράφο Ιάκωβο, τις ενέργειες του για την συντήρηση και αποκατάσταση αγιογραφημένων ναών στο Βρούτση και τα Κατάπολα και με την εκπονούμενη διδακτορική του διατριβή για την Χοζοβιώτισσα και τα μετόχια της, ο π. Θωμάς Συνοδινός ανοίγει νέους δρόμους για την έρευνα και ανάδειξη της βυζαντινής και μεταβυζαντινής Αμοργού.









Σάββατο, 9 Ιουνίου 2007

Ένα βίντεο για την βυζαντινή φυσιογνωμία της Χώρας


Η Χώρα της Αμοργού είναι ένας βυζαντινός οικισμός με την ακρόπολή του (το κάστρο), τα σπίτια γύρω από την ακρόπολη, τα σώχωρα ανάμεσα στα σπίτια, τα περγαλίδια και όλα τα τυπικά χαρακτηριστικά ενός οικισμού που αναπτύχθηκε από το 7ο-8ο αιώνα και μετά, δηλαδή στην ακμή του Βυζαντίου.

Η δική μας Χώρα διαφέρει σημαντικά από άλλες κυκλαδίτικες Χώρες, που δημιουργήθηκαν στην περίοδο της φραγκοκρατίας και η κάτοψη τους είναι ένα κανονικό τετράπλευρο. Αντίθετα η Χώρα της Αμοργού είναι πολυδαίδαλη. Ένα βίντεο που παρουσιάζει ορισμένα μόνο από τα χαρακτηριστικά της βυζαντινής φυσιογνωμίας της Χώρας μπορείτε να βρείτε στον παρακάτω σύνδεσμο:



Θα ακολουθήσουν κι άλλα βίντεο με θέματα από την Αμοργό

Παρασκευή, 8 Ιουνίου 2007

Η Παναγία η Ακαθή της Σχινούσας

από την Μόσχα Φ. (Χώρα Αμοργού)

Το όνομα «Ακαθή» υπάρχει σχεδόν μόνο στη Σχινούσα και προέρχεται από μία εικόνα της Παναγίας που βρίσκεται εκεί. Της Παναγίας της Ακαθής, όπως την λένε. Και λέγεται έτσι, επειδή είναι από τις λίγες εικόνες που ο Χριστός αντί να τον κρατά αγκαλιά η Παναγία, στέκει όρθιος μπροστά της. Δηλαδή Ακάθιστος.

Η εικόνα αυτή πήγε στη Σχινούσα από τη Σαντορίνη, που κι εκεί βρέθηκε με θαυματουργικό τρόπο.

Μια γυναίκα, κάτοικος της Σαντορίνης, άκουγε κατά καιρούς από ένα συγκεκριμένο σημείο του σπιτιού της χτυπήματα στον τοίχο. Δεν μπορούσε να το εξηγήσει αλλά δεν έδωσε ως φαίνεται και την πρέπουσα σημασία.

Ένα βράδυ λοιπόν είδε ένα όνειρο. Της παρουσιάστηκε μια γυναίκα και της είπε ότι είναι η Παναγία η Ακαθή και γιορτάζει του Ακαθίστου. Να σκάψει της είπε στο σημείο που ακούει το κτύπημα.Έσκαψε λοιπόν η γυναίκα αυτή και βρήκε ένα κούφωμα και μέσα την εικόνα μαζί με ένα καντηλάκι και σταμνάκι με λάδι.

Την εποχή εκείνη η Σαντορίνη ήταν πολύ φτωχό νησί και οι κάτοικοί της τα έφερναν πολύ δύσκολα βόλτα. Ακούγοντας λοιπόν στο χωριό για την θαυματουργή εικόνα έτρεχαν όλοι να προσκυνήσουν και κάτι άφηναν στη γυναίκα. Άλλος λίγο λάδι, άλλο κάποια λεφτά. Με τον τρόπο αυτό ζούσε τώρα η γυναίκα που βρήκε την εικόνα καλύτερα.

Κάποτε σκέφθηκε να πάρει την εικόνα και να τη φέρει στα γύρω νησιά και ο κόσμος που προσκυνούσε άφηνε τον οβολό του. Πήγε λοιπόν σε κάποια περιοδεία της και στη Σχινούσα και επειδή εκεί την καλοδέχτηκαν και της έδωσαν ίσως και κάποια δουλειά — το νησάκι ήταν εύφορο και υπήρχε δουλειά για όλους — αποφάσισε να εγκατασταθεί.

Την εικόνα την είχε πάντα στο σπίτι της και κατά κάποιο τρόπο την εκμεταλλευόταν. Σε κάποια επίσκεψή του όμως εκεί ο Σεβασμιώτατος Θήρας Γαβριήλ δεν του άρεσε αυτή η εκμετάλλευση που γινόταν. Έκαμε λοιπόν τις απαιτούμενες ενέργειες και η εικόνα μεταφέρθηκε στην ενορία του νησιού που ήταν αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου.

Σήμερα η εκκλησία γιορτάζει την Παρασκευή του Ακαθίστου και γίνεται μεγάλη πανήγυρις. Αξίζει να επισκεφθεί κανένας το νησάκι να προσκυνήσει την θαυματουργή εικόνα και να κολυμπήσει στις καταγάλανες παραλίες του.

Χαιρετώ από την Χώρα της Αμοργού

Πέμπτη, 7 Ιουνίου 2007

Οι φώκιες τραγουδάνε στην Αμοργό

Η είδηση είναι παλιά. Του 1992. Αλλά την θυμίζουμε, γιατί είναι η μοναδική που υπάρχει στα αρχεία των πρακτορείων ειδήσεων από την Αμοργό για το θέμα:

«Νεκρή φώκια σε προχωρημένη αποσύνθεση βρέθηκε σήμερα σε θαλάσσια περιοχή της Αμοργού. Στην φώκια δεν παρατηρήθηκαν τραύματα στο σώμα της». (24/09/1992)

Απευθυνθήκαμε στην Εταιρεία για τη Μελέτη και Προστασία της Μεσογειακής φώκιας (Mom) για περισσότερες πληροφορίες και πολύ σύντομα μας απάντησε η βιολόγος κ. Στέλλα Αδαμαντοπούλου, υπεύθυνη Δικτύου Συλλογής Πληροφοριών της Mom.

Διαπιστώνεται μία ενδιαφέρουσα παρουσία της φώκιας στην Αμοργό. Τα περιστατικά που έχουν καταγραφεί στα αρχεία της Mom φαίνονται στον πίνακα που δημοσιεύουμε.

Η κ. Στέλλα Αδαμαντοπούλου, εκ μέρους της Mom, στην απάντησή της επισημαίνει:

«Για την παρακολούθηση της κατάστασης του πληθυσμού της Μεσογειακής Φώκιας, η MOm, λειτουργεί από το 1991 σε εθνικό επίπεδο, ένα Δίκτυο Συλλογής Πληροφοριών, το οποίο συλλέγει πληροφορίες για εμφανίσεις φωκών από όλη την Ελλάδα. Οι πληροφορίες αυτές αποτελούν ένδειξη της ύπαρξης σε μια περιοχή ενός πληθυσμού Μεσογειακής Φώκιας, ο οποίος την χρησιμοποιεί σαν τόπο διατροφής και διαμονής αλλά η σημασία της περιοχής σαν τόπος αναπαραγωγής και ξεκούρασης χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να διαπιστωθεί».

Αυτή την έρευνα πρέπει να την κάνουμε εμείς, έτσι ώστε να πλουτίσουμε τα υπάρχοντα στοιχεία και να διαπιστώσουμε αν και η Αμοργός (όπως η Κίμωλος και η Κάρπαθος) είναι σημαντικός βιότοπος για την μεσογειακή φώκια. Και φυσικά να ενημερώνουμε την Mom.

Από τα στοιχεία της Mom διαπιστώνουμε ότι όλα τα καταγραμμένα περιστατικά αφορούν τις βόρειες ακτές της Αμοργού. Τα 4 από τα 7 περιστατικά αφορούν την Αιγιάλη, αφού και η Νικουριά, ανήκει στην περιφέρειά της. Αν υπολογίσουμε ότι απέναντι από την Καλοταρίτισσα είναι η Γραμβούσα, τότε είναι σχεδόν βέβαιο ότι στα δύο νησάκια (Νικουριά και Γραμβούσα) ζουν φώκιες.

Το γεγονός ότι στις νότιες ακτές της Αμοργού δεν έχουν καταγραφεί φώκιες, έχει σχέση με το ότι οι ακτές αυτές είναι πολύ απότομες και με ελάχιστη ανθρώπινη δραστηριότητα. Σ’ αυτήν την περιοχή πρέπει να ζουν και οι περισσότερες φώκιες. Θα τις εντοπίσουμε;

Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Το Κάστρο της Αμοργού» , τεύχος 4 - Απρίλιος 2004