Θολάρια: Φθινοπωρινό μπάνιο στην Μικρή Βλυχάδα

φωτογραφίες Πάνος Ψυχογιός (10 Οκτωβρίου 2005)

Η θέα από τα Θολάρια είναι καταπληκτική. Είναι η ματιά της Γιάλης προς την Αμοργό και όλο το Αιγαίο από την εποχή που εδώ άκμαζε η αρχαία Αιγιάλη. (Στην φωτογραφία δεξιά τα Θολάρια και στο βάθος η Δονούσα). Άλλωστε τα Θολάρια έχουν μόνιμη συντροφιά τα ερείπια της αρχαίας πόλης. Είναι το μόνο χωριό της Αμοργού που έχει μάτια κατευθείαν στην καρδιά του Αιγαίου. Και τα μάτια αυτά είναι η Μικρή Βλυχάδα, μια παραλία που σαν μικρό φιόρδ τρυπώνει στο σώμα των γιαλίτικων γκρεμνών και με τα κρυστάλλινα νερά της είναι ό,τι πρέπει για μια εξόρμηση. Ακόμα και στην μέση του φθινόπωρου, αν ο καιρός είναι ζεστός.


Η διαδρομή από τα Θολάρια στην Μικρή Βλυχάδα περιλαμβάνεται στα παραδοσιακά μονοπάτια της Αμοργού, που όσο περνάει ο καιρός γίνονται όλο και περισσότερο γνωστά διεθνώς, περιλαμβάνονται σε χάρτες και οδηγούς και προσφέρουν μία επιπλέον ευκαιρία ψυχαγωγίας στους επισκέπτες του νησιού.


Το μονοπάτι από τα Θολάρια προς την Βλυχάδα είναι καλό (φαίνεται στις φωτογραφίες) και χαλάει τοπικά κάτω στην ρεματιά που καταλήγει στην θάλασσα. Το κατέβασμα διαρκεί άνετα περίπου μισή ώρα. Και το ανέβασμα, που δεν είναι ιδιαίτερα επίπονο κάπου τρία τέταρτα.


Η θάλασσα είναι πεντακάθαρη και κρυστάλλινη. Το δείχνουν και οι φωτογραφίες. Αυτό που δεν δείχνουν είναι ότι το νερό είναι αρκετά κρύο από τα γλυκά νερά που αναβλύζουν σε διάφορα σημεία του βυθού και έδωσαν το όνομά του στον κολπίσκο.


Η Μικρή Βλυχάδα είναι κάτι σαν λιμάνι των Θολαριών. Υπάρχουν και μερικά οικήματα για τις βάρκες των ψαράδων που ονομάζονται «σύρματα». Παλιότερα, όταν τα ελληνικά σύνορα ήταν λίγο πιο έξω από την Αμοργό, αποτελούσε σημείο λαθρεμπορίου, Σήμερα, εκτός από την κατάληξη μιας όμορφης πεζοπορικής εξόρμησης, παρουσιάζει το ενδιαφέρον φαινόμενο τα καλαμάρια (θράψαλα) να βγαίνουν σωρηδόν στην παραλία ορισμένες εποχές του καλοκαιριού, ιδιαίτερα τον Αύγουστο. Οπότε δεν είναι απίθανο η εξόρμηση και το μπάνιο στην Μικρή Βλυχάδα να συνοδευτεί και από ένα άκοπο ψάρεμα καλαμαριών από την ξηρά. Τα κορίτσια πάντως τη φωτογραφίας μας αρκέστηκαν να χαϊδεύουν ένα χταπόδι…

Φθινοπωρινή βόλτα στο Φανάρι των Καταπόλων

Μία από τις πιο ξεκούραστες και με εξαιρετική θέα διαδρομές είναι από τα Κατάπολα στο Φανάρι (τον παλιό πέτρινο φάρο) που βρίσκεται στην βορειανατολική είσοδο του κόλπου. Είναι περισσότερο ένας ευχάριστος περίπατος, παρά μία πεζοπορική διαδρομή, που μπορεί να συνδυαστεί και μ’ ένα μπανάκι στην θάλασσα. Ο τερματισμός γίνεται σε έναν θαλασσόβραχο με εκπληκτική θέα στην Κέρο και την δύση. Γι’ αυτό και ο καλύτερος χρόνος για τον περίπατο στο Φανάρι είναι το απόγευμα.


Ξεκινάμε από την παραλία των Καταπόλων με φόντο το Ξυλοκερατίδι. Ο περίπατος στο Ξυλοκερατίδι γίνεται πάνω από την θάλασσα, με φόντο μπαλκόνια ή ανθισμένα περγαλίδια (κήπους), μέχρι και το νεκροταφείο. Από κει μπορούμε να πάμε αριστερά για μια γρήγορη βουτιά στην παραλία του Αγίου Παντελεήμονα. Συνεχίζοντας την πορεία μας, φτάνουμε από βατό δρόμο στα Νερά, ένα νέο οικισμό με εξοχικά, που έχει πάρει το όνομα του από την πηγή που είναι εκεί κοντά. Από την πηγή και τα Νερά συνεχίζουμε σε καλό μονοπάτι μέχρι τον μαντρότοιχο μιας στάνης, τον οποίο και περιδιαβαίνουμε. Εδώ δεν λείπουν και οι σκηνές «Άγριας Δύσης»


Από την ματιά μας δεν χάνεται ποτέ η θάλασσα του κόλπου και η δυτική Αμοργός. Από κάτω μας είναι οι γνωστές παραλίες των Καταπόλων «Μαλτέζι» και «Πλάκες», στις οποίες πάμε με καΐκι.


Συνεχίζουμε σε φανερό μονοπάτι μέχρι μια στάνη. Ανοίγουμε τις θύρες της έρημης στάνης, φροντίζοντας πάντοτε να τις κλείνουμε. Ένα αλώνι μας δίνει μια ιδέα της οργάνωσης μιας αμοργιανής κατοικιάς, δηλαδή ενός αγροτικού συγκροτήματος. Στο βάθος φαίνονται τα Κατάπολα και στα ψηλά διακρίνεται η Χώρα.


Μετά την στάνη συναντάμε μια φυτεία με ξυλοκερατιές (χαρουπιές) και αγριοκυπάρισσα. Βαδίζουμε σε καλογραμμένες γιδόστρατες και συναντάμε πρώτα το ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία και μετά πιο κάτω τον φάρο. Από εκεί η θέα της δύσης με φόντο Κέρο, Νάξο, Ίο και Πάρο είναι καταπληκτική. Η διαδρομή διαρκεί καμιά ώρα, οπότε προλαβαίνετε να γυρίσετε με το φως του σούρουπου.


Περισσότερες φωτογραφίες από την διαδρομή μπορείτε να δείτε πατώντας εδώ...

Η ανάβαση για το πανηγύρι του Σταυρού στις 14 Σεπτεμβρίου

.

 
Στο «Μπλε» καφέ, στην Αιγιάλη, πίνουμε ρακόμελο στοιχηματίζοντας σε ποια άκρη του απέναντι ξερονησιού, της Νικουριάς, θα πέσει το φεγγάρι που παίζει κρυφτό ανάμεσα στις ασβολερές φιγούρες των βράχων και στα ερεβώδη σύννεφα της νύχτας. Προσπερνά όλες τις μύτες της Νικουριάς και βουτά μέσα στη θάλασσα προκαλώντας ομαδικό κέρασμα. Ο ένας κερνά τον άλλο αφού όλοι μας χάσαμε το στοίχημα! Πάνω στη στιγμή που το άρωμα του γαρίφαλου του βραστού ρακόμελου μας συνεπαίρνει σε μια γλυκιά μέθη, ένα θαλασσινό αγέρι μας ξυπνά και μας προειδοποιεί ότι το ξημέρωμα πλησιάζει. Πρέπει να βιαστούμε αν θέλουμε να είμαστε προτού χαράξει στο χωριό Λαγκάδα, ένα τέταρτο πεζοπορία στο ανηφορικό μονοπάτι.

Στην πλατεία


Στην πλατεία της Λαγκάδας συναντιόμαστε με μια παρέα γυναικών που θα μας οδηγήσουν στο πιο απόκρημνο σημείο της Αμοργού. Εκεί βρίσκεται το μικρό εκκλησάκι του Σταυρού. Οι γυναίκες έχουν φορτώσει στα γαϊδουράκια κοφίνια γεμάτα με καρβέλια που μόλις έψησαν στους χτιστούς φούρνους για να είναι ζεστά και φρέσκα στο γεύμα του πανηγυριού. Οι άντρες έχουν ανεβεί από χθες, φορτωμένοι με σφαχτά, τσουβάλια με δημητριακά και μπουκάλια γεμάτα λάδι.


Αφού πιούμε τον αχνιστό καφέ που μας έψησε στην άμμο η Λενιώ, η μικρότερη της γυναικοπαρέας, παίρνουμε το μονοπάτι βορειοανατολικά της Λαγκάδας. Μετά τα τελευταία σπίτια ανηφορίζει αργά, παράλληλα με τον Κρούκελο (821 μ.). Δεξιά επάνω, εκεί όπου ο αέρας έχει το βασίλειό του, αντικρίζουμε τέσσερις μισογκρεμισμένους ανεμόμυλους και λίγο πιο κάτω διακρίνουμε το εκκλησάκι του «γερού-Σταυρού», κτισμένο μέσα σε μια σπηλιά με βυζαντινές αγιογραφίες.


Συνεχίζουμε σε ένα τοπίο όλο και πιο γυμνό. Ύστερα από μία ώρα φθάνουμε σε ένα πλάτωμα με πέντε-έξι αγροτικά σπίτια περιτριγυρισμένα από σκίνους, βελανιδιές και μικρά κυπαρίσσια. Μεγάλες παρέες νέων και γερόντων, ντόπιων και ξένων, δημιουργούνται καθώς όλοι συναντιούνται εδώ για να ξαποστάσουν λίγα λεπτά. «Ο ήλιος θα ανεβεί γρήγορα» προειδοποιεί ο καλύτερος ψαράς του νησιού, ο Παντέλος. Αμέσως μετά ζητεί από μια κοπέλα, τη Δέσποινα, να του χαρίσει τον αποψινό μπάλο.


Αριστερά και λίγο πιο πάνω, στο τρίστρατο όπου βρίσκεται το μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη Θεολόγου, του 9ου αιώνα, οι οδοιπόροι πληθαίνουν. Κάποιοι με τα γαϊδουράκια τους, οι περισσότεροι όμως ανεβαίνουν με τα πόδια. Από τη διασταύρωση ως το εκκλησάκι έχουμε άλλη μία ώρα περπάτημα. Το μονοπάτι, μισό μέτρο φαρδύ, ξετυλίγεται σαν νήμα πάνω στον προσάντη γκρεμό που συναντά την αφρισμένη θάλασσα 700 μέτρα χαμηλότερα. Τοπίο δραματικό και αλησμόνητο.


Το πανόραμα...


Ο παπάς του νησιού καβάλα στο γαϊδουράκι του οδεύει προς το ξωκλήσι όπου θα λειτουργήσει. Βλέποντάς μας ξωμερίτες μάς δείχνει στο βάθος του πελάγους τα βουνά της Ικαρίας, της Σάμου, την Πάτμο και την Κίναρο, κουκκίδα ξεχασμένη στο μπλε του πελάγους.
Φθάνοντας στον Σταυρό θαρρείς πως είσαι σε ένα μέρος ουράνιο παρά γήινο: στο εκκλησάκι οι γιαγιάδες σταυροκοπιούνται και οι κόρες μαζί με τους νιους ψάλλουν την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού.


Νοτιοανατολικά από το ξωκλήσι βρίσκεται το εγκαταλειμμένο μεταλλείο όπου μέσα από βαθιές στοές γινόταν η εξόρυξη του βωξίτη ως το 1954. Κοντά σε αυτό σώζεται ακόμη το χωριό των οικογενειών των εργατών ακατοίκητο σαν ένα φάντασμα.


Δίπλα από τον μικρό ναό, στο μαγειρείο στήνουμε τσιμπούσι με τους αρχιχαροκόπους που από τα χαράματα πίνουν κρασί καθώς μαγειρεύουν στη φωτιά μέσα στα τσουκάλια κατσίκι με ρύζι και πατάτες. Ένας από αυτούς, ο κυρ Πορτοκάλης από τα Θολάρια, μας διηγείται την αληθινή ιστορία όταν κάποτε έβρεξε... βατράχια στο νησί.


Σαν τελειώσει η λειτουργία μοιράζεται άρτος και κρασί και ένα κορίτσι κερνά μελομακάρονα φτιαγμένα από τις γυναίκες των Θολαρίων, με πορτοκάλι και καρύδι. Τα πιάτα με το φαγητό πηγαινοέρχονται, το ίδιο και ακόμη περισσότερο το κοκκινέλι. Καθόμαστε καταγής για να απολαύσουμε τη δύναμη τούτου του τόπου.


Το βιολί...


Ο Μιχάλης, ο τραγουδιστής της παρέας, υμνεί με μια μαντινάδα το φως, τον δυνατό αγέρα, το απέραντο γαλάζιο, τις μυρουδιές του θυμαριού και του χρυσοκίτρινου λουλουδιού των βράχων που το λένε «ήλιο». Ο εγγονός του με το βιολί συνοδεύει τον Μιχάλη σε ένα γιορτινό συρτό: κόντρα στον άνεμο που ολοένα δυναμώνει, χορεύουμε μανιωδώς τις αμοργιανές μολπές τραγουδώντας με αίσθημα τους παρορμητικούς στίχους: «Γεια χαρά σας παλικάρια και στο καλό, να μας φέρετε σφουγγάρια και κοράλλια απ' το γιαλό...».


Κατά την κατάβαση ο μελισσοκόμος κυρ Γιώργης σταματά τον κόσμο έξω από την αποθήκη του για να τον φιλέψει κηρήθρα με μέλι και καφέ. Η Σοφία μαζεύει τους λαχταριστούς καρπούς της μοναδικής συκιάς αυτού του ξερού τοπίου και μετά τους προσφέρει. Η παπαδιά, με τη σειρά της, αφού δώσει στον παπά λίγο γλυκό του κουταλιού βύσσινο, καλεί όλα τα παιδιά να το μοιραστούν. Αστεία και ιστορίες λέγονται μεταξύ των γνώριμων πια γέρων και νέων. Η γλυκιά ζάλη σβήνει σιγά σιγά. Μέσα στη βαβούρα της χαράς που προκαλεί κάθε πανηγύρι σαν και αυτό, γνήσιο και πατροπαράδοτο, παίρνουμε έναν τονωτικό υπνάκο, γεμάτο όνειρα.


Αργότερα στα Θολάρια, με μοναδικό σημάδι του χρόνου τον ήλιο να οδεύει προς τη δύση του, στον περίβολο της εκκλησίας τα αγόρια παίζουν μαζί με τον τρελό του χωριού μπιζ και μακριά γαϊδούρα. Στο καφενείο «Η καλή καρδιά» του Μάγκα οι τουρίστες χορταίνουν με τη φάβα που μόλις έβρασε η κόρη του Σοφία. Τη σερβίρει πάντα με μπόλικο αγουρέλαιο και καυτερά κρεμμύδια.


Ένα αντρόγυνο βοτανολόγων που ζουν αρκετά χρόνια στο νησί καλλιεργεί σε δικό του περιβόλι τα σπάνια βότανα του νησιού. Η γερμανίδα γυναίκα εξηγεί στον... ερωτιάρη της παρέας πώς μπορεί να βρει το αφροδισιακό φυτό «μανδραγόρα»! Διάφορα σχόλια ακούγονται από τους ντόπιους, όπως ότι πρέπει να δέσεις ένα σχοινί σε σκύλο και το σκυλί να τραβήξει τον μανδραγόρα και να τον ξεριζώσει γιατί... τη στιγμή που ξεριζώνεις το φυτό ακούγεται μια δυνατή κραυγή που σε τρελαίνει.


Η μαντινάδα


«Απόψε οι Σταύροι κι οι Σταυρούλες γιορτάζουν! Ρακόμελο να πίνουν κι ό,τι θέ' να γίνουν» τους εύχεται τραγουδώντας την αυτοσχέδια μαντινάδα ο Νικόλας και τα όργανα τον ακολουθούν. Οι εορτάζοντες δίνουν τις παραγγελιές τους και αρχίζουν τον χορό. Το πανέρι μπροστά στα βιολιά και στα λαούτα γεμίζει με πεντοχίλιαρα! Ενδίδουμε στα κεράσματα και ανταποδίδουμε...


Ο Παντέλος γλυκοκοιτά τη Δέσποινα και ο Νικόλας με τη φωνή του τούς προτρέπει στον χορό. Το ζευγάρι χορεύει εκστασιασμένο και ο Μάγκας τούς φέρνει πάνω σε δίσκο το τυπικό κέρασμα: ένα σφηνάκι ρακί και μια μικρή σοκολάτα υγείας. Η Δέσποινα όλο νάζι δέχεται το ρακί και χαιρετίζει τους παρευρισκόμενους γλεντοκόπους που καμαρώνουν τη χάρη της, αφήνοντας το γλύκισμα στον λεβέντη της. Τότε και αυτός της εύχεται τέτοια γλύκα να έχει πάντα και προτού ξαναρχίσει τον χορό μαζί της φωνάζει «φέρτε φάρμακο!».


ΜΑΡΩ ΚΟΥΡΗ
(από ΤΟ ΒΗΜΑ , 01-08-1999)


Ένα φωτογραφικό ρεπορτάζ του Πάνου Ψυχογιού από το πανηγυράκι του Σταυρού μπορείτε να δείτε πατώντας εδώ

Ψηλά στον Κρίκελο της Αιγιάλης

φωτογραφίες: Μάνος Νικητίδης


Ο Κρίκελος, στο ανατολικό άκρο της Αμοργού, είναι το ψηλότερο βουνό του νησιού με ύψος που ξεπερνάει τα 800 μέτρα. Είναι το βουνό της Γιάλης (Αιγιάλης) και η ανάβαση σ' αυτό προσφέρει ξεχωριστές συγκινήσεις στους πεζοπόρους. Εκτός από την άγρια φύση του, την απέραντη θέα του στο Αιγαίο ως την Μικρά Ασία, έχει και αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Η ανάβαση στον Κρίκελο αρχίζει από την Λαγκάδα, το μεγαλύτερο χωριό της Γιάλης. Το μονοπάτι διακρίνεται πολύ καλά και είναι καλά σημασμένο.


Μετά την Λαγκάδα, το μονοπάτι σκιάζεται σε διάφορα σημεία από παλιές βελανιδιές. Στην Γιάλη σώζονται αρκετά τέτοια δέντρα, γιατί παλιά χρησιμοποιούσαν τα βελανίδια στην βυρσοδεψία.


Ένα ξωκλήσι με την βελανιδιά του και στο βάθος το μοναστήρι του Μεγάλου Θεολόγου.




Πλησιάζουμε στην πρώτη έκπληξη του Κρίκελου, στο βυζαντινό μοναστήρι του Θεολόγου.




Ο Μεγάλος Θεολόγος της Αιγιάλης (κατ' αντίθεση με το "Θεολογάκι" της Χώρας) είναι πιθανώς το παλαιότερο μοναστήρι της Αμοργού, όπως φαίνεται από τα αρχιτεκτονικά του στοιχεία και κυρίως την εσωτερική διάρθρωση του ναού του. Σήμερα είναι κλειστό και είναι μετόχι του μοναστηριού της Παναγίας Χοζοβιώτισσας. Η παρουσία ψηλά στον Κρίκελο, στην μέση του Αιγαίου, αποτελεί μοναδικό φαινόμενο σε όλο το Αρχιπέλαγος. Τον χειμώνα μόνιμη συντροφιά του Μεγάλου Θεολόγου αποτελούν οι κεραυνοί. Ο κεραυνόπληκτος Μεγάλος Θεολόγος ανακαινίστηκε πρόσφατα, με πρωτοβουλία του ηγούμενου της Χοζοβιώτισσας π. Σπυρίδωνα Δεναξά, Γιαλίτη στην καταγωγή.




Στο οροπέδιο του Μεγάλου Θεολόγου είναι τα παλιά κτήματα των Λαγκαδιανών.




Συνεχίζουμε την ανάβαση στον Κρίκελο και αντικρύζουμε τον Μεγάλο Θεολόγο από ψηλά.




Σε μικρές σπηλιές του βουνού βρίσκουν καταφύγιο τα κατσίκια του Κρίκελου, που διατηρούν τα χαρακτηριστικά της φυλής τους.




Βρισκόμαστε πλέον στο νότιο τμήμα της Αμοργού, ψηλά στον Κρίκελο. Στα πόδια μας, κάτω από τα κάθετα γκρεμά, απλώνεται η μεγάλη γαλάζια θάλασσα της Αμοργού.




Ακολουθούμε το μονοπάτι στο φρύδι του γκρεμού, και...




... και ξαφνικά αντικρύζουμε το ξωκλήσι του Σταυρού, το πιο διάσημο της Αμοργού. Στο βάθος η περίεργη κορυφή του Πάπα, όπου διασώζονται κομμάτια του πιο αρχαίου δάσους της Αμοργού με άγριους κέδρους.




Στο ξωκλήσι του Σταυρού γίνεται στις 14 Σεπτεμβρίου ένα από τα πιο συναρπαστικά πανηγυράκια του Αιγαίου, κυρολεκτικά πετώντας πάνω από τα γκρεμά και τη θάλασσα.




Επιστρέφοντας από άλλο μονοπάτι για την Αιγιάλη, αντικρύζουμε τον Μεγάλο Θεολόγο από άλλη οπτική γωνία.




Η θέα προς τις Μικρές Κυκλάδες από την κορυφή του Κρίκελου. Στα πόδια μας το νησί της Νικουριάς.

Το πανόραμα της Αμοργού από το Κρίκελο...

Μην καταστρέφετε τα μονοπάτια της Αμοργού

Στο μονοπάτι Ασφοντυλίτη - Ποταμού

Μία επιστολή του Ηermann Richter

ΠΡΟΣ

τα μέλη του Τοπικού Συμβουλίου Αιγιάλης και του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Αμοργού,

τους τοπικούς πολιτιστικούς και περιβαλοντικούς φορείς,

το Τμήμα Περιβάλλοντος Περιβάλλοντος της Νομαρχίας Κυκλάδων,

τις τοπικές εφημερίδες.

Αγαπητοί Αμοργιανοί-ες

για πολλά χρόνια έχω εργαστεί ως επαγγελματίας οδηγός περιπατητικών ομάδων. Με αυτή την ιδιότητα έχω επισκεφτεί πολλά μέρη του πλανήτη και διαρκώς διαπιστώνω την όλο και αυξανόμενη ανάγκη των ανθρώπων για περπάτημα. Οι κάτοικοι των αστικών περιοχών όλο και περισσότερο προτιμούν στις διακοπές τους να ανακαλύπτουν «απείραχτα» μέρη φυσικής ομορφιάς - ιδίως περπατώντας.

Στην Ελλάδα έχω οδηγήσει περιπατητικές ομάδες σε όλες σχεδόν τις Κυκλάδες, την Κρήτη, τα Δωδεκάνησα, Όλυμπο, Άθω, Πρέσπες κλπ.

Στην Αμοργό φέρνω περιπατητικές ομάδες τακτικά εδώ και 19 χρόνια. Όπως οι περισσότερες τέτοιες ομάδες, για ευνόητους λόγους, προτιμούμε τις εποχές χαμηλού τουρισμού (άνοιξη και φθινωπορο). Αντίστοιχα κι εσείς προτιμάτε να έχετε επισκέπτες αυτές τις περιόδους. Για τους δικούς σας ευνόητους λόγους. Βεβαίως αυτές τις περιόδους αντιμετωπίζουμε έξτρα δυσκολίες και ρίσκα στο να έρθουμε και να φύγουμε από το νησί (λόγω καιρικών συνθηκών, ακτοπλοϊκής διαθεσιμότητας, κτλ).

Παρ' ολ' αυτά, η Αμοργός έχει υπάρξει ως τώρα ένας πολύ ελκυστικός προορισμός καθότι παραμένει σχετικά «απείραχτη» και διατηρεί πολλές φυσικές ομορφιές. Έχει ένα καταπληκτικό δίκτυο μονοπατιών (πέτρινων η βραχωδών) με πολλά ελκυστικά στοιχεία για τους επισκέπτες: άγρια πτηνά, ευρεία ποικιλία βοτάνων και φυτών (ειδικά την άνοιξη), ξωκλήσια καταπληκτικά στην απλότητα τους και ενδεικτικά του πλούτου της ιστορίας και του πολιτισμού του νησιού.

Σε πρόσφατη επίσκεψη μας όμως, με μεγάλη μας λύπη διαπιστώσαμε πως τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι πια. Ξαφνικά το νησί υπόκειται σε αλλαγές αναζητώντας μια καινούργια ταυτότητα, η οποία δεν έχει καμιά σχέση με την ομορφιά και την ποιότητα του πολιτισμού που είχε διατηρήσει μέσα στους αιώνες.

Ένα παράδειγμα το οποίο έχει προκαλέσει μεγάλη απογοήτευση σε μένα και στους πελάτες μου (που είναι και δικοί σας πελάτες) είναι οι πρόσφατες εξελίξεις στην περιοχή του οικισμού Ασφοντυλίτης. Πριν από μερικά χρόνια, μέρος του μονοπατιού που οδηγεί από τον Ποταμό στην Χώρα στην περιοχή Κάψαλα είχε επικαλυφτεί από χωμάτινο αυτοκινητόδρομο ο οποίος δεν οδηγεί πουθενά. Ήταν μια κίνηση την οποία βρήκαμε τελείως αχρείαστη και παράλογη αλλά δεν αντιδράσαμε, ελπίζοντας ότι θα παρέμενε χωμάτινος και αργά ή γρήγορα οι θάμνοι θα τον επικάλυπταν (όπως και έχει γίνει σε κάποιο βαθμό).

Όμως τώρα βλέπουμε ότι ένα μέρος του μονοπατιού κοντά στον Άγιο Νικόλα πρόκειται να καλυφθεί με άσφαλτο αντί ο καινούργιος δρόμος (που μπορεί να είναι κάποιας χρησιμότητας) να σταματήσει ακριβώς πριν, ώστε να μην παρεμβάλλεται στο μονοπάτι.

Αυτό το κεντρικό μονοπάτι μαζί με άλλα 6 κύρια μονοπάτια διαφημίζονται από σας σε ολόκληρο τον κόσμο ως «προστατευμένα φυσικά μονοπάτια πολιτισμικού ενδιαφέροντος» και περιγράφονται πολύ καλά στο βιβλίο του κ Τάσου Αναστασίου «Οδοιπορικό Αμοργού» (ήδη τυπωμένο σε τρεις γλώσσες).

Προξενεί μεγάλη έκπληξη και αποτελεί προσβολή για όλους τους περαστικούς, όταν βρίσκονται αντιμέτωποι με μια τελείως διαφορετική εικόνα από αυτήν που διαφημίζουν οι τουριστικοί οδηγοί και τα προσπέκτους, την οποία δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να καταστρέψετε γιατί είναι ένα από τα πιο ισχυρά «τουριστικα προϊόντα» σας και -σημαντικότερο- είναι η πραγματική εικόνα της κουλτούρας σας και της φύσης σας.

Αν το κομμάτι αυτό του μονοπατιού δεν επανορθωθεί θα είμαστε αναγκασμένοι να εγκαταλείψουμε αυτόν τον προορισμό. Οι πελάτες του γκρουπ μου από τη Νέα Ζηλανδία δυσκολευτήκαν πολύ να δεχτούν το γεγονός της ύπαρξης του δρόμου, έχοντας ταξιδέψει 20.000 μιλιά προκειμένου να περπατήσουν στα φυσικά μονοπάτια της Αμοργού!

Η εκτενής ταξιδιωτική εμπειρία μας μας αποδεικνύει συνεχώς πως η κατασκευή δρόμων σε μέρη μοναδικής πολιτισμικής και φυσικής ομορφιάς έχει πολλά μειονεκτήματα. Ενδεικτικά αναφέρω μερικά:

1. Ο υπέρμετρος ενθουσιασμός της εύκολης και γρήγορης μεταφοράς υλικών οδηγεί σε βιαστικές και απερίσκεπτες ανακαινίσεις. Για παράδειγμα ο τρόπος που ανακαινίστηκε ο Άγιος Νικόλας είναι μάλλον ακατάλληλος. Το μνημείο έχει χάσει τον αρχιτεκτονικό του ρυθμό σε βαθμό που δεν είναι πλέον αναγνωρίσιμο. Επιπλέον η εκκλησιά κλειδώνεται και είναι απροσπέλαστη στους επισκέπτες αλλά και στους ντόπιους! Θα συνεχίσουμε να κάνουμε δωρεές για τις εκκλησιές της Αμοργού, όπως κάνουμε από πάντα μόνο εφόσον θα γίνονται σωστές ανακαινίσεις. Ο Άγιος Νικόλας και η γύρω περιοχή είναι παράδειγμα προς αποφυγήν. Αντίθετα η ανακαίνιση του αγίου Νικήτα στο Στρούμπο είναι ένα καλό παράδειγμα προς μίμηση. Η ανακαίνιση έγινε με μεγάλη μαστοριά παρόλο που τα υλικά έπρεπε να μεταφερθούν με γαϊδουράκια από πολύ μακριά!
2. Αυτοί οι δρόμοι προσφέρουν ακόμα ένα προορισμό για τους μηχανοκινήτους τουρίστες του Αύγουστου οι οποίοι συνήθως επιδίδονται σε σύντομη επιδερμική εξερεύνηση και το ενδιαφέρον τους, πέραν της προσήλωσης τους στο τρίπτυχο «ήλιος-θάλασσα-νυχτερινή ζωή», περιορίζεται μονό στο να επισκεφτούν κάποιο πανηγύρι με την καθιερωμένη επακόλουθη καλοφαγία!
3. Αυτοί οι δρόμοι υποχρεώνουν τους περιπατητές (πλειοψηφικά των επισκεπτών του νησιού κατά την χαμηλή περίοδο τουρισμού) να ψάξουν για άλλους τόπους με απείραχτες περιοχές, όπου δεν θα χρειάζεται να αντιμετωπίσουν, να βλέπουν ή να ακούνε αυτοκίνητα, μηχανές, λεωφορεία και πούλμαν. Είναι βέβαιο ότι αυτό προκαλεί απορρύθμιση της εποχικότητας του τουρισμού και προκαλεί σημαντική κάμψη στην προσέλευση επισκεπτών άνοιξη και φθινόπωρο, που τόσο μεγάλη ανάγκη έχει η Αμοργός.
4. Αυτοί οι δρόμοι επιτρέπουν στους χειμερινούς κυνηγούς (οι οποίοι επισκέπτονται το νησί σε ομάδες με τζιπ μαζί με μπόλικα σκυλιά) να εισχωρούν εύκολα και να εισβάλουν ακόμα βαθύτερα στην φύση του νησιού και τα κοπάδια σας. Εισβολές που όπως γνωρίζω ήδη προκαλούν μεγάλη αναστάτωση και αγανάχτηση στην πλειοψηφία των κατοίκων.

Όλα αυτά τα χρόνια που περπατάω τα μονοπάτια της Αμοργού όχι μόνο με μάθανε κι οι πέτρες αλλά γνώρισα σε βάθος τους ανθρώπους που ασχολούνται με την γη και τα ζώα. Ποτέ δεν ξεχνώ τον άρχοντα του Ασφοντυλίτη Αρτέμη Ρουσέτο και τα λόγια του, όποτε μίλαγε με περηφάνια και με αξιοπρέπεια για την περιοχή. Πάντα τόνιζε την ησυχία και την καθαρότητα:

• Εδώ, δόξα το Θεώ, είναι το πιο ήσυχο μέρος στον κόσμο.
• Εδώ ακόμα κι οι πέτρες είναι καθάριες όπως κι ο αέρας.
• H αλισφακιά στον Ασφοντυλίτη είναι η πιο μυρωδάτη στο νησιά.
• Ο Άγιος Νικόλας είναι ο προστάτης της θάλασσας και του Ασφοντυλιτη. Μεγάλη η χάρη του.

Αναρωτιέμαι τι θα έλεγε σήμερα αν ήταν ζωντανός και έβλεπε τους σωρούς από πατημένους εκβραχισμούς απέναντι από την απρόσιτη πλέον εκκλησιά και έβρισκε την πόρτα της κλειδωμένη; Τι θα έλεγε αν άκουγε το βουητό μιας μπουλντόζας να καταπίνει το καλντερίμι έξω από το σπίτι του και τι θα έλεγε αν έβλεπε την πιο καθάρια πέτρα να καλύπτεται από μαύρη άσφαλτο;

Με σεβασμό,

Ηermann Richter 

Ο Ασφοντυλίτης