Η πρωτοκυκλαδική ακρόπολη της Μαρκιανής

Η Μαρκιανή (κοντά στο Βρούτση) της Αμοργού είναι ο πρώτος οικισμός της Πρωτοκυκλαδικής περιόδου που ανασκάπτεται συστηματικά, με την συνεργασία των πανεπιστημίων Ιωαννίνων, Κέιμπριτζ και Αθηνών και επιστημονικά υπεύθυνους αντίστοιχα την καθηγήτρια Λίλα Μαραγκού και τους καθηγητές σερ Κόλιν Ρένφριου και Χρίστο Ντούμα.


Αν και οι επιστημονικές δημοσιεύσεις των ανασκαφών συνήθως αργούν (μερικές φορές δεν γίνονται και καθόλου), στην περίπτωση της Μαρκιανής μία σύντομη επιστημονική περιγραφή εκδόθηκε αρκετά γρήγορα.

Την έκδοση υπογράφουν οι τρεις καθηγητές και ο (Αμοργιανός) αρχαιολόγος Γιώργος Γαβαλάς. Συνεισφορά στον τόμο έχουν επίσης οι Αναστασία Αγγελοπούλου, Κική Μπιρτάχα, Παντελής Εσκιτζιόγλου, Έφη Καράντζαλη, Chris Scarre, Sarah Vaughan, και Todd Whitelaw.


Το μεγαλύτερο μέρος της γνώσης μας για τα νησιά των Κυκλάδων κατά την τρίτη χιλιετία π.Χ. προέρχεται από νεκροταφεία, που μας έδωσαν σύνολα κεραμικής, χάλκινα εργαλεία και όπλα, μαρμάρινα σκεύη και τα πασίγνωστα μαρμάρινα κυκλαδικά ειδώλια. Αντλήθηκαν επίσης πληροφορίες από πρωτο-αστικά εμπορικά κέντρα της Εποχής του Χαλκού, όπως είναι η Φυλακωπή στην Μήλο και η Αγία Ειρήνη στην Κέα.


Στην Μαρκιανή ερευνήθηκαν, για πρώτη φορά, οι λεπτομέρειες της ζωής μιας αγροτικής κοινότητας, με την καλλιέργεια των χωραφιών σε χτιά, την ανάπτυξη αγροτικών τεχνικών και πιθανώς της υφαντικής και της μεταλλουργίας.


Η χρονολόγηση των αρχαιολογικών στρωμάτων, με την μέθοδο του άνθρακα 14, τεκμηριώνει μία συνεχή κατοίκηση χιλίων ετών αυτής της μάλλον απομονωμένης νησιωτικής κοινότητας.
Ο οικισμός της Μαρκιανής χτίστηκε μακριά από την θάλασσα, στα νότια της κορυφής του βουνού, αλλά ελέγχει απόλυτα όλη την θαλάσσια περιοχή. Η θέση αυτή επιλέχθηκε για λόγους ασφαλείας και ενισχύθηκε με τείχη και πύργους.


Τα άφθονα ευρήματα αντιστοιχούν θαυμάσια με τα ευρήματα των κυκλαδικών νεκροταφείων. Η κεραμική είναι άφθονη και τοπική. Βρέθηκε επίσης ένα πλήρες σύνολο λίθινων και οστέινων εργαλείων καθώς και χειροποίητων αντικειμένων. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει μία μολύβδινη σφραγίδα ενώ υπάρχουν ενδείξεις για οργάνωση της παραγωγής και διακίνησης των προϊόντων.


Την Μαρκιανή ανακάλυψε η Λίλα Μαραγκού, χάρη στην οποία άλλωστε έγινε δυνατή και η οργάνωση της αρχαιολογικής έρευνας του προϊστορικού οικισμού.


Η έκδοση «Μαρκιανή Αμοργού» (αριθ. 20) εκδόθηκε στην αγγλική γλώσσα από την Βρετανική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών. Ο τόμος είναι μεγάλου σχήματος, δεμένος και περιλαμβάνει 312 σελίδες, με πολλά σχέδια και φωτογραφίες. Πρόκειται για μία πολυτελή αλλά καθαρά επιστημονική έκδοση.

Το βιβλίο του π. Θωμά Συνοδινού για τον αγιογράφο Ιάκωβο

Η Αμοργός αποτελεί σημείο αναφοράς για την αρχαιολογία των Κυκλάδων, τόσο για τα καταπληκτικά ευρήματα της Πρωτοκυκλαδικής εποχής όσο και για την ανασκαφή της Μινώας, όπου αποδείχτηκε προβληματική η παλαιότερη άποψη για την «μινωική» διείσδυση στις Κυκλάδες. Ωστόσο, η κύρια συνιστώσα στην ζωή της Αμοργού είναι ο βυζαντινός πολιτισμός, που παραμένει ζωντανός στο νησί μας μέχρι σήμερα σε πλήθος εκδηλώσεων, δοξασιών και συνηθειών της καθημερινής ζωής.

Το βυζαντινό παρελθόν (αλλά και παρόν) της Αμοργού ελάχιστα έχει μελετηθεί, με εξαίρεση ίσως το μοναστήρι της Χοζοβιώτισσας αλλά και γι’ αυτό χρειάζονται πολλά ακόμη να γίνουν. Είναι πολύ ευχάριστο το γεγονός ότι ο Πρωτοσύγκελος της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών Πρωτοπρεσβύτερος Θωμάς Λ. Συνοδινός, γέννημα θρέμμα της Χώρας και της Αμοργού, όχι μόνο έχει αρχίσει την συστηματική έρευνα της βυζαντινής ιστορίας του νησιού αλλά προχωράει και στην δημοσίευση των πορισμάτων του με δημοσιεύματα και εκδόσεις.
Τελευταίος καρπός των ερευνών του είναι το βιβλίο «Ο ζωγράφος Ιάκωβος ιερομόναχος ο Αμόργεος και το έργο του», σε τετράχρωμη πολυτελή έκδοση.
Εικόνες του Ιάκωβου σώζονται σε ναούς της Αμοργού, της Σαντορίνης και σε ιδιωτικές συλλογές στην Αθήνα. Ο π. Θωμάς Συνοδινός επισημαίνει:
«Ο Ιάκωβος ο Αμόργεος είναι ένας από τους σημαντικότερους και πιο χαρισματικούς αγιογράφος της εποχής του. Στις εικόνες του αφομοιώνει διδάγματα των μεγάλων Κρητών δασκάλων του 16ου και 17ου αιώνα, τα οποία προσαρμόζει επιτυχώς και με αυθεντικό τρόπο στο δικό του εικαστικό ιδίωμα».
Ο αγιογράφος Ιάκωβος ήταν μοναχός της Χοζοβιώτισσας και πιθανώς καθηγούμενός της το 1658. Αναφέρεται στο «Βραβείον» ως Εκκλησιάρχης της μονής το 1652 και το 1663 ως Προηγούμενός της.

Με την μελέτη του για τον αγιογράφο Ιάκωβο, τις ενέργειες του για την συντήρηση και αποκατάσταση αγιογραφημένων ναών στο Βρούτση και τα Κατάπολα και με την εκπονούμενη διδακτορική του διατριβή για την Χοζοβιώτισσα και τα μετόχια της, ο π. Θωμάς Συνοδινός ανοίγει νέους δρόμους για την έρευνα και ανάδειξη της βυζαντινής και μεταβυζαντινής Αμοργού.

«Τα Αμοργιανά», τεύχος 12

Κυκλοφόρησε το νέο τεύχος (αριθ. 12, Μάρτιος 2007) της περιοδική έκδοσης του Συνδέσμου Αμοργίνων «Αμοργιανά». Στον πρόλογο αναφέρεται:

«Το Διοικητικό Συμβούλιο του «Συνδέσμου Αμοργίνων» συνεχίζοντας την εκδοτική του προσπάθεια προχωρεί στην έκδοση του 12ου τεύχους τής περιοδικής εκδόσεως «ΑΜΟΡΓΙΑΝΑ».

Στο παρόν τεύχος καταχωρούνται οι πολύ σημαντικές εργασίες του αξιόλογου λαογραφικού ερευνητή της Αμοργού αειμνήστου εκπαιδευτικού Λουκά Ευαγγέλου Σίμου 1) ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΑΜΟΡΓΟΥ και 2) ΤΑ ΠΑΡΑΜΥΘIΑ ΜΟΥ. Και οι δύο εργασίες έχουν εκδοθεί στο παρελθόν, η μεν πρώτη από το «Σύνδεσμο Αμοργίνων» το έτος 1988 (τυπώθηκε στο «ΚΕΝΤΡΟ ΤΥΠΟΥ», οδός Κωνσταντινουπόλεως 161, Αθήνα, για λογαριασμό του «Συνδέσμου Αμοργίνων») και η δεύτερη από τον ίδιο τον αείμνηστο Λουκά Σίμο το έτος 1985 (τυπώθηκε στο τυπογραφείο του Νίκου Ι. Παπανικολάου, Μάγερ 3, Αθήνα, για λογαριασμό του συγγραφέα).

Η εξάντληση όμως των αντιτύπων και των δύο εκδόσεων, αλλά και η επιθυμία πολλών Αμοργίνων και φίλων του «Συνδέσμου Αμοργίνων» και της Αμοργού να επανεκδοθούν, για να τα αποκτήσουν, οδήγησε το Διοικητικό Συμβούλιο στην επανέκδοσή τους σε ένα τεύχος.

Το Διοικητικό Συμβούλιο ευχαριστεί θερμότατα την αξιότιμη σύζυγο του αειμνήστου Λουκά Σίμου κυρία Πολυξένη, η οποία με τη συγκατάθεσή της βοήθησε στην επανέκδοση και των δύο εργασιών.

Και οι δύο εργασίες είναι πολύ χρήσιμες και διδακτικές, όπως θα διαπιστώσει και ό κάθε μελετητής.Τό Διοικητικό Συμβούλιο, όπως γράφεται και στα προηγούμενα τεύχη, αισθάνεται υπερήφανο, γιατί με την εκδοτική του προσπάθεια, παρ' όλους τους κόπους πού απαιτούνται και τις μεγάλες δαπάνες, νομίζει ότι προσφέρει σημαντικό έργο στην Αμοργό. Σύμφωνα με τη μαρτυρία πολλών συμπατριωτών και φίλων του «Συνδέσμου Αμοργίνων» και της Αμοργού, οι οποίοι μελετούν και ερωτούν με ενδιαφέρον πότε θα κυκλοφορήσει και το νέο τεύχος, και μόνο αυτή τη δραστηριότητα να είχαν τα Διοικητικά Συμβούλια είναι άξια της αποστολής τους.

Πιστεύει δε το Διοικητικό Συμβούλιο, ότι και το παρόν τεύχος θα γίνει δεκτό, όπως και τα προηγούμενα, ότι δεν θα υπάρξει βιβλιοθήκη συμπατριώτη και φίλου της Αμοργού, στην οποία να μην υπάρχει και ελπίζει ότι θα έχει συνεργασίες και άλλων Αμοργίνων και φίλων της Αμοργού και του «Συνδέσμου Αμοργίνων».